Ở trường mầm non công lập, định mức giáo viên được tính theo nhóm lớp: tối đa 2,5 giáo viên cho mỗi nhóm trẻ, 2,2 giáo viên cho mỗi lớp mẫu giáo học hai buổi một ngày và 1,2 giáo viên cho lớp mẫu giáo học một buổi. Các con số này có từ Thông tư liên tịch 06/2015/TTLT-BGDĐT-BNV và được duy trì trong văn bản thay thế là Thông tư 19/2023/TT-BGDĐT về vị trí việc làm và định mức số người làm việc ở cơ sở giáo dục mầm non công lập.
Định mức là con số để tính số người được tuyển, không phải số cô có mặt trong phòng ở mọi thời điểm, và càng không phải "tỉ lệ cô trên trẻ" theo kiểu các tài liệu quảng cáo hay nêu. Phụ huynh đọc nhầm hai khái niệm này rất dễ kết luận sai về lớp của con, theo cả hai hướng. Bài giải thích vì sao định mức có số lẻ, nó chuyển thành bao nhiêu người lớn trong một ngày học, trường tư thục áp dụng thế nào, và cần hỏi gì để biết thực tế ở lớp con. Như mọi văn bản về định mức, bạn nên kiểm bản đang có hiệu lực trước khi trích dẫn.
Vì sao định mức lại là số lẻ
Con số 2,2 nghe lạ vì không có ai là "0,2 giáo viên". Thực ra định mức được tính trên toàn trường rồi mới làm tròn. Một trường có mười lớp mẫu giáo học hai buổi sẽ được tính tối đa hai mươi hai giáo viên cho khối đó. Hai mươi người xếp đều vào mười lớp, hai người còn lại là phần dự phòng để thay khi có cô nghỉ phép, nghỉ ốm, đi bồi dưỡng chuyên môn, hoặc để tăng cường cho lớp đông, lớp có trẻ cần hỗ trợ.
Tương tự, 2,5 giáo viên mỗi nhóm trẻ nghĩa là cứ hai nhóm trẻ thì có năm giáo viên. Trẻ dưới ba tuổi cần nhiều sự chăm sóc trực tiếp hơn, nên định mức nhà trẻ cao hơn mẫu giáo dù sĩ số tối đa của nhóm trẻ thấp hơn. Lớp mẫu giáo học một buổi chỉ có 1,2 vì trẻ không ăn trưa, không ngủ ở trường, thời gian trẻ ở lớp ngắn hơn hẳn.
Chữ "tối đa" cũng cần đọc kỹ. Định mức là mức trần để địa phương giao số người làm việc, không phải lời hứa mọi trường công lập đều đủ. Ở nhiều nơi, trường thiếu giáo viên so với định mức là chuyện được báo chí nói đến nhiều năm. Khi trường thiếu, cách bù thường là tăng giờ của giáo viên hiện có hoặc hợp đồng thêm, nên câu hỏi về số cô thực có của lớp vẫn luôn cần thiết.
Từ định mức đến số người lớn trong một ngày học
Bảng dưới đặt sĩ số tối đa theo Điều lệ cạnh định mức giáo viên để thấy mỗi giáo viên phụ trách bao nhiêu trẻ khi tính bình quân. Đây là phép chia trên giấy cho lớp chạm mức trần, dùng để hiểu thứ bậc giữa các độ tuổi, không phải số đo thực tế của một lớp cụ thể.
| Loại nhóm lớp | Sĩ số tối đa | Định mức giáo viên | Bình quân trẻ trên một giáo viên (trên giấy) |
|---|---|---|---|
| Nhóm trẻ 13–24 tháng | 20 trẻ | 2,5 | 8 trẻ |
| Nhóm trẻ 25–36 tháng | 25 trẻ | 2,5 | 10 trẻ |
| Lớp mẫu giáo 3–4 tuổi, hai buổi | 25 trẻ | 2,2 | khoảng 11 trẻ |
| Lớp mẫu giáo 4–5 tuổi, hai buổi | 30 trẻ | 2,2 | khoảng 14 trẻ |
| Lớp mẫu giáo 5–6 tuổi, hai buổi | 35 trẻ | 2,2 | khoảng 16 trẻ |
Phép chia này có hai giới hạn. Thứ nhất, giáo viên không có mặt cùng lúc suốt ngày, vì ngày học của trẻ dài hơn ngày làm việc của mỗi cô; vào giờ đón sớm hay trả muộn, số người lớn thường ít hơn bình quân. Thứ hai, phép chia giả định lớp chạm mức trần; lớp ít trẻ hơn thì con số thấp hơn. Vì vậy bảng chỉ nên dùng để hiểu thứ tự, không dùng để "chấm" lớp của con.
Ngày học dài hơn ngày làm việc: cô được xếp ca thế nào
Theo quy định về chế độ làm việc của giáo viên mầm non (Thông tư 48/2011/TT-BGDĐT), giáo viên làm việc 40 giờ một tuần, trong đó thời gian trực tiếp tổ chức hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ ở lớp học hai buổi là khoảng sáu giờ mỗi ngày. Thời gian còn lại dành cho chuẩn bị, làm đồ dùng, họp chuyên môn, bồi dưỡng và trao đổi với phụ huynh. Đây là lý do một lớp có hai cô thường không có hai cô từ lúc mở cửa đến lúc đóng cửa.
Ví dụ giả định: một lớp mẫu giáo mở từ bảy giờ sáng đến năm giờ chiều. Cô thứ nhất đến sớm đón trẻ và về sớm hơn, cô thứ hai đến muộn hơn và ở lại trả trẻ. Khoảng giữa ngày, từ giờ hoạt động học đến hết giờ ngủ trưa, là lúc hai cô cùng có mặt. Phần 0,2 định mức dự phòng hoặc nhân viên khác bù vào những khoảng mỏng. Cách xếp ca cụ thể mỗi trường một khác, nhưng logic chung là giờ đông trẻ nhất và giờ cần nhiều tay nhất phải có nhiều người lớn nhất.
Phụ huynh vì vậy nên hỏi không chỉ "lớp có mấy cô" mà là "giờ đón, giờ ăn, giờ ngủ và giờ trả thì có mấy người lớn". Câu trả lời cho thấy trường có tính toán theo nhu cầu thật của trẻ hay chỉ chia đều số người trên giấy.
Ai được tính là giáo viên, ai không
Giáo viên mầm non. Là người đạt trình độ chuẩn được đào tạo theo Luật Giáo dục 2019, tức tối thiểu cao đẳng sư phạm mầm non, trực tiếp tổ chức hoạt động chăm sóc, giáo dục và chịu trách nhiệm về nhóm lớp được phân công. Chỉ những người này mới tính vào định mức giáo viên.
Nhân viên nuôi dưỡng. Là người chế biến bữa ăn cho trẻ. Họ có định mức riêng theo số trẻ ăn bán trú và không thay giáo viên trong phòng học.
Nhân viên y tế, kế toán, văn thư, bảo vệ. Là các vị trí hỗ trợ có trong danh mục vị trí việc làm, giúp trường vận hành nhưng không tính vào người phụ trách lớp.
Bảo mẫu, trợ giảng. Nhiều trường, nhất là trường tư thục, có thêm người hỗ trợ trong lớp: giúp trẻ vệ sinh, ăn, thay đồ, dọn dẹp. Đây là sự bổ sung có giá trị, nhưng người hỗ trợ không thay vai trò của giáo viên đạt chuẩn và không được giao một mình phụ trách nhóm lớp.
Giáo viên dạy chương trình bổ sung. Giáo viên tiếng Anh hay giáo viên năng khiếu vào lớp theo tiết. Trong giờ đó số người lớn tăng lên, nhưng họ không thay giáo viên chủ nhiệm của nhóm lớp.
Trường tư thục áp dụng định mức này thế nào
Thông tư về vị trí việc làm và định mức số người làm việc được viết cho trường công lập, nơi nhà nước giao biên chế và trả lương. Trường tư thục tự tuyển dụng và trả lương nên không bị ràng buộc bởi "số được giao". Tuy vậy, trường tư thục vẫn phải thực hiện Điều lệ trường mầm non, trong đó yêu cầu mỗi nhóm lớp có đủ giáo viên theo quy định và giáo viên đạt trình độ chuẩn. Trên thực tế, các trường tư thục thường lấy định mức của khối công lập làm mốc tối thiểu khi xây dựng đội ngũ.
Nhiều trường tư thục bố trí nhiều người lớn hơn mức đó, thường bằng cách thêm bảo mẫu hoặc trợ giảng. Khi trường nêu một tỉ lệ cô trên trẻ cụ thể, phụ huynh nên hỏi lại ba điều: tỉ lệ đó tính cả bảo mẫu hay chỉ giáo viên; tính ở khung giờ nào; và có giữ được khi cô nghỉ phép không. Một tỉ lệ đúng trong giờ học chính nhưng không giữ được giờ đón trả vẫn có ích, chỉ là cần hiểu đúng.
Global Star School là trường tư thục nên thuộc nhóm này. Phụ huynh của trường muốn biết số người lớn phụ trách lớp con trong từng khung giờ có thể hỏi trực tiếp giáo viên chủ nhiệm hoặc văn phòng nhà trường, và đối chiếu với các mốc trong bài.
Câu nên hỏi để biết số người lớn thật trong lớp của con
Các câu dưới không cần kiến thức chuyên môn, và một trường làm việc nghiêm túc sẽ trả lời được ngay. Hỏi vào buổi họp đầu năm hoặc khi tham quan là hợp lý nhất.
- Lớp có mấy giáo viên đạt chuẩn được phân công cố định, và ai là giáo viên chủ nhiệm?
- Ngoài giáo viên, lớp có bảo mẫu hay trợ giảng không, có mặt những giờ nào?
- Giờ đón sớm và giờ trả muộn có mấy người lớn trực, có phải cô của lớp không?
- Khi một cô nghỉ phép, ai vào thay, và trẻ có bị ghép sang lớp khác không?
- Trong giờ ngủ trưa có người lớn thức trông trẻ suốt không?
- Giáo viên tiếng Anh, năng khiếu vào lớp có làm thay đổi số người phụ trách chính không?
Ghi lại câu trả lời và so với điều bạn thấy khi đón con vài lần ở các giờ khác nhau. Nếu có chênh lệch lớn, hãy trao đổi lại một cách cụ thể: ngày nào, giờ nào, thấy gì. Phản hồi có dữ kiện bao giờ cũng dễ được xử lý hơn một nhận xét chung chung rằng lớp thiếu người.
Các nước đặt tỉ lệ người lớn trên trẻ khác Việt Nam ở chỗ nào
Một số hệ thống giáo dục, như khung giáo dục mầm non EYFS của Anh, quy định trực tiếp tỉ lệ người lớn trên trẻ theo từng độ tuổi và áp dụng ở mọi thời điểm trẻ có mặt. Việt Nam điều chỉnh bằng hai quy định tách nhau: sĩ số tối đa trong Điều lệ và định mức giáo viên trên nhóm lớp trong văn bản về vị trí việc làm. Hai cách tiếp cận có logic khác nhau, nên lấy một con số tỉ lệ của nước khác để so với con số định mức của Việt Nam là so hai thứ không cùng đơn vị.
Tài liệu nghiên cứu quốc tế, ví dụ các báo cáo về chất lượng giáo dục mầm non của OECD trong loạt Starting Strong, thường coi tỉ lệ người lớn trên trẻ và quy mô nhóm là yếu tố cấu trúc quan trọng, nhưng cũng nhấn mạnh rằng chúng chỉ phát huy khi đi cùng giáo viên được đào tạo và tương tác tốt với trẻ. Thêm người lớn mà không thêm năng lực chuyên môn thì lợi ích có giới hạn.
Với phụ huynh, cách dùng hiệu quả nhất là kết hợp: biết mức trần sĩ số, biết định mức giáo viên, rồi quan sát trực tiếp cách người lớn trong lớp làm việc với trẻ. Ba thông tin đó cho bức tranh đáng tin hơn bất kỳ con số đơn lẻ nào.
Câu hỏi thường gặp
Định mức 2,2 giáo viên có nghĩa là lớp nào cũng có hai cô không?
Phần lớn lớp mẫu giáo học hai buổi ở trường đủ định mức sẽ có hai giáo viên được phân công. Phần 0,2 là dự phòng trên toàn trường. Tuy vậy hai cô thường không cùng có mặt từ đầu đến cuối ngày vì chế độ làm việc của giáo viên, nên giờ đón sớm và trả muộn có thể chỉ có một người.
Lớp thiếu giáo viên so với định mức thì phụ huynh làm gì được?
Phụ huynh có thể hỏi ban giám hiệu kế hoạch bù thiếu, như hợp đồng thêm hay điều động. Ý kiến nên đi qua ban đại diện cha mẹ trẻ em để có trọng lượng. Ở trường công lập, việc giao số người làm việc thuộc cơ quan quản lý, nên trường đôi khi cũng đang chờ được bổ sung.
Bảo mẫu có được trông lớp một mình khi cô đi họp không?
Về nguyên tắc, giáo viên là người chịu trách nhiệm nhóm lớp được phân công. Khi cô vắng trong giờ trẻ ở lớp, trường cần bố trí giáo viên khác thay. Người hỗ trợ có thể ở lại cùng trẻ trong thời gian rất ngắn, nhưng không nên là cách tổ chức thường xuyên. Hãy hỏi trường quy định nội bộ về việc này.
Thông tư 19/2023 có áp cho trường tư thục không?
Thông tư này viết cho cơ sở giáo dục mầm non công lập, nơi nhà nước giao số người làm việc. Trường tư thục không bị giao biên chế nhưng vẫn phải bảo đảm đủ giáo viên đạt chuẩn cho mỗi nhóm lớp theo Điều lệ. Thường thì định mức của khối công lập được dùng làm mốc tham chiếu.
Vì sao nhà trẻ có sĩ số nhỏ hơn mà định mức giáo viên lại cao hơn?
Trẻ dưới ba tuổi cần người lớn hỗ trợ sát trong ăn, ngủ, vệ sinh, thay đồ và an toàn vận động. Mỗi trẻ chiếm nhiều thời gian chăm sóc hơn trẻ mẫu giáo. Vì vậy quy định vừa giảm số trẻ mỗi nhóm vừa tăng số giáo viên, để thời gian người lớn dành cho mỗi trẻ đủ lớn.
Giáo viên nước ngoài dạy tiếng Anh có tính vào định mức không?
Giáo viên dạy chương trình làm quen tiếng Anh vào lớp theo tiết và có điều kiện riêng về trình độ. Họ không thay giáo viên mầm non chủ nhiệm của nhóm lớp và không tính vào định mức giáo viên của nhóm lớp đó. Chuyên mục song ngữ trong học vụ có bài riêng về quy định này.