Ở một lớp mẫu giáo song ngữ, khung ngày học vẫn là chế độ sinh hoạt của chương trình giáo dục mầm non: đón trẻ, thể dục sáng, hoạt động học, chơi ở các góc, chơi ngoài trời, ăn trưa, ngủ trưa, hoạt động chiều, trả trẻ. Tiếng Anh thường xen vào ba chỗ: một khung hoạt động làm quen tiếng Anh riêng vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, vài phút lồng ghép trong các khâu chuyển tiếp, và đôi khi một góc chơi có học liệu tiếng Anh.
Dưới đây là một ngày được mô tả theo dòng thời gian. Mốc giờ là ví dụ giả định để dễ hình dung, mỗi trường xếp khác nhau theo độ tuổi, sĩ số và lịch của giáo viên; điều đáng đọc là logic của từng khung: vì sao tiếng Anh nằm ở đây mà không ở kia. Sau dòng thời gian là những nguyên tắc nhà trường thường dùng khi xếp, và cách phụ huynh đối chiếu với thời khoá biểu thật của lớp con.
Buổi sáng: từ giờ đón trẻ đến trước hoạt động học
Phần đầu ngày dành cho việc ổn định trẻ. Tiếng Anh, nếu có, chỉ xuất hiện ở dạng nhẹ nhất:
- Đón trẻ (khoảng 7:00–7:45, ví dụ giả định). Giáo viên chủ nhiệm đón, hỏi han bằng tiếng Việt, nhận lời dặn của phụ huynh, quan sát tình trạng sức khoẻ. Một số lớp có thói quen chào nhau thêm một câu tiếng Anh, nhưng việc trao đổi với gia đình vẫn bằng tiếng Việt.
- Ăn sáng và chơi tự chọn. Trẻ ăn, rồi chơi nhẹ ở các góc trong lúc chờ đủ bạn. Đây là thời điểm trẻ chuyển từ nhà sang trường, cần sự quen thuộc hơn là ngôn ngữ mới.
- Thể dục sáng. Bài tập theo nhạc, khởi động các nhóm cơ. Một số trường dùng bài hát tiếng Anh có động tác cho phần khởi động. Đây là lồng ghép hợp lý: trẻ học qua vận động, lời hát ngắn, lặp lại, không cần giải thích.
- Điểm danh, trò chuyện đầu ngày. Cô và trẻ ngồi vòng tròn, nói về thời tiết, ai vắng, hôm nay làm gì. Đây là hoạt động ngôn ngữ tiếng Việt có giá trị, trẻ tập kể và lắng nghe bạn.
Điểm chung của buổi sáng là trẻ chưa vào phần học có chủ định. Xếp một tiết tiếng Anh dài ngay lúc trẻ vừa đến thường kém hiệu quả: trẻ còn đang tách khỏi cha mẹ, chưa ăn xong, chưa ổn định. Vì thế đa số trường giữ khung này cho tiếng Việt và thói quen sinh hoạt.
Giữa buổi sáng: hoạt động học và khung làm quen tiếng Anh
Đây là phần trẻ tỉnh táo nhất trong ngày, và cũng là phần bị tranh chấp nhiều nhất khi xếp lịch:
- Hoạt động học theo chủ đề (bằng tiếng Việt). Giáo viên chủ nhiệm tổ chức hoạt động có mục tiêu thuộc một lĩnh vực: khám phá, làm quen với toán, văn học, tạo hình, âm nhạc, vận động. Thời gian ngắn, tăng dần theo tuổi, đúng như chương trình mẫu giáo gợi ý.
- Chơi ở các góc. Trẻ chọn góc xây dựng, góc phân vai, góc sách, góc tạo hình, góc thiên nhiên. Đây là phần học qua chơi trọng tâm của chương trình, không nên bị cắt.
- Khung làm quen tiếng Anh (một số ngày trong tuần). Nhiều trường đặt khung này sau chơi ở các góc hoặc xen giữa hai hoạt động, khi trẻ còn tỉnh táo. Giáo viên dạy tiếng Anh vào lớp, giáo viên chủ nhiệm hoặc trợ giảng ở lại hỗ trợ. Nội dung bám chủ đề lớp đang học.
- Chơi ngoài trời. Vận động, quan sát thiên nhiên, chơi với cát nước. Một số trường cho giáo viên tiếng Anh tham gia chơi cùng, trò chuyện với trẻ tự nhiên trong lúc chơi.
Chỗ cần đọc kỹ là thứ tự của hoạt động học theo chủ đề và khung tiếng Anh. Nếu khung tiếng Anh chiếm đúng vị trí của hoạt động học vào những ngày có tiếng Anh, phụ huynh nên hỏi hoạt động học hôm đó được bù vào đâu. Trường làm tốt thường giữ hoạt động học mỗi ngày và đặt tiếng Anh vào phần thời gian vốn dành cho chuyển tiếp hoặc hoạt động bổ sung.
Buổi trưa: ăn, vệ sinh, ngủ
Khung trưa thuộc phần chăm sóc của chương trình và là khoảng dài nhất trong ngày. Ở đây ngôn ngữ chủ yếu là tiếng Việt, vì lý do an toàn và cảm xúc:
- Vệ sinh trước ăn và ăn trưa. Cô hướng dẫn rửa tay, giới thiệu món ăn, nhắc trẻ tự xúc, mời bạn. Các câu ngắn tiếng Anh như "rửa tay" hay "cảm ơn" có thể được lồng vào, nhưng việc giới thiệu món, nhắc ăn uống an toàn là tiếng Việt.
- Ngủ trưa. Trẻ cần yên tĩnh. Một bài hát ru hay một câu chuyện ngắn trước khi ngủ, thường bằng tiếng Việt, đôi khi là bài hát tiếng Anh nhẹ đã quen.
- Thức dậy, vận động nhẹ, ăn phụ. Trẻ dậy với tốc độ khác nhau, cô xử lý từng em. Đây không phải lúc học có chủ định.
Phụ huynh đôi khi thấy lời quảng bá "trẻ ăn trưa cùng giáo viên nước ngoài". Điều đó có thể có, và trò chuyện trong bữa ăn là một cách học ngôn ngữ tự nhiên. Nhưng việc theo dõi trẻ ăn đủ, phát hiện trẻ hóc, trẻ dị ứng là trách nhiệm của giáo viên được đào tạo về chăm sóc trẻ mầm non, nên vai trò của người nói tiếng Anh trong bữa ăn chỉ là thêm vào.
Buổi chiều: hoạt động theo ý thích và tiết bổ sung
Buổi chiều linh hoạt hơn, và là chỗ nhiều trường xếp phần tiếng Anh thứ hai hoặc các hoạt động nhà trường phát triển thêm:
- Ôn lại hoặc làm quen hoạt động mới. Cô cho trẻ ôn bài hát, bài thơ, trò chơi buổi sáng, hoặc giới thiệu nội dung sẽ học hôm sau.
- Khung tiếng Anh buổi chiều (tuỳ trường). Hoạt động ngắn như nghe kể chuyện tranh tiếng Anh, trò chơi vận động có lời, ôn bài hát. Trẻ đã ngủ dậy, ăn phụ, có thể tập trung trong thời gian ngắn.
- Chơi theo ý thích ở các góc, chơi ngoài trời. Trẻ tự chọn; đây là lúc cô quan sát và ghi chép cho đánh giá hằng ngày.
- Nêu gương cuối ngày, vệ sinh, trả trẻ. Cô cùng trẻ nhìn lại một ngày, trao đổi với phụ huynh khi đón. Giao tiếp với phụ huynh bằng tiếng Việt.
Buổi chiều là nơi dễ thấy sự khác nhau giữa các trường nhất. Có trường để trống cho chơi tự do, có trường xếp thêm tiếng Anh hay năng khiếu. Không có cách nào đúng tuyệt đối; điều cần là tổng một ngày vẫn còn đủ chỗ cho chơi tự do, vì đó là lúc trẻ tự điều chỉnh và nghỉ ngơi về tinh thần.
Những khoảnh khắc lồng ghép ngắn: được gì và giới hạn ở đâu
Ngoài khung làm quen tiếng Anh riêng, nhiều lớp có những khoảnh khắc lồng ghép rất ngắn: một câu chào lúc vào lớp, bài hát đếm số khi xếp hàng, câu "đến giờ dọn đồ chơi" bằng tiếng Anh kèm một giai điệu quen. Mỗi khoảnh khắc chỉ vài chục giây, nhưng lặp lại mỗi ngày trong cùng một tình huống, nên trẻ hiểu nghĩa từ ngữ cảnh mà không cần ai giải thích.
Giá trị của chúng nằm ở chỗ gắn tiếng Anh với hành động thật của trẻ, đúng tinh thần học qua sinh hoạt của chương trình mầm non. Giới hạn của chúng cũng rõ: đây không phải giờ học, không nên được cộng vào thời lượng làm quen tiếng Anh như thể trẻ đã có thêm một tiết. Khi một trường tính cả những khoảnh khắc này để nói rằng trẻ "học tiếng Anh cả ngày", con số đó đã bị thổi lên.
Còn một giới hạn nữa: lồng ghép không được làm rối những lúc trẻ cần chỉ dẫn rõ ràng. Khi nhắc an toàn trên cầu thang, khi trẻ bị ngã, khi chia đồ ăn cho trẻ có dị ứng, câu nói phải bằng tiếng Việt và phải ngắn, dứt khoát. Lồng ghép hợp lý là ở những tình huống vui, lặp lại, không có rủi ro.
Bốn nguyên tắc nhà trường thường dùng khi xếp tiếng Anh vào ngày
Giữ các hoạt động bắt buộc ở nguyên vị trí. Hoạt động học theo chủ đề, chơi ở các góc, chơi ngoài trời, ăn, ngủ được đặt trước, tiếng Anh xếp vào phần còn lại. Ngược thứ tự này là dấu hiệu của một lịch bị dồn.
Đặt khung tiếng Anh vào lúc trẻ tỉnh táo nhưng không mệt. Giữa buổi sáng hoặc sau giờ ăn phụ chiều thường hợp hơn đầu giờ đón hay ngay trước giờ trả trẻ, khi trẻ đã đuối và đang chờ cha mẹ.
Giữ cùng một khung giờ qua các tuần. Trẻ mầm non dựa vào nhịp quen thuộc. Khung tiếng Anh cố định vào những ngày cố định giúp trẻ biết điều gì sắp tới, và giáo viên chủ nhiệm lên kế hoạch tuần không bị chồng chéo.
Ngắn và có chuyển tiếp. Mỗi khung tiếng Anh ngắn, có bài hát hay trò chơi mở đầu, kết thúc bằng một nhịp chuyển sang hoạt động kế tiếp. Trẻ không bị dừng giữa chừng trò chơi đang dở để vào học.
Để ngày không tiếng Anh cũng trọn vẹn. Một lịch xếp tốt khi nhìn riêng những ngày không có tiếng Anh vẫn thấy đủ hoạt động, đủ nhịp. Nếu ngày không có tiếng Anh lại trống một khoảng lớn chỉ ghi "chơi tự do", có thể lịch đang được dựng quanh tiếng Anh chứ không quanh chương trình, và phần tiếng Việt chưa được lên kế hoạch kỹ như phần tiếng Anh.
Đối chiếu với thời khoá biểu thật của lớp con
Khi cầm thời khoá biểu của lớp, phụ huynh có thể làm một việc đơn giản: dùng hai màu bút, tô các khung thuộc chương trình quốc gia một màu, các khung tiếng Anh một màu khác. Rồi nhìn xem màu thứ hai có đè lên màu thứ nhất không, nhất là ở hoạt động học buổi sáng và giờ chơi ở các góc.
Nếu thời khoá biểu chỉ ghi chung chung như "hoạt động song ngữ" cả buổi sáng, hãy hỏi cụ thể từng khung do ai dẫn, nội dung gì, ngôn ngữ nào. Một lớp có kế hoạch rõ sẽ có câu trả lời rõ. Cũng nên hỏi thời khoá biểu những ngày không có tiếng Anh, vì so sánh hai loại ngày cho thấy tiếng Anh được thêm vào hay đã thay thế cái gì.
Cuối cùng, thời khoá biểu là kế hoạch; một buổi dự giờ hay một buổi tham quan vào giờ học thật cho thấy kế hoạch đó có được làm đúng không. Các trường thường có lịch cho phụ huynh dự hoạt động, và đó là lúc tốt để nhìn xem khung tiếng Anh thật sự diễn ra thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Lớp mẫu giáo song ngữ có học tiếng Anh mỗi ngày không?
Tuỳ trường. Thông tư 50/2020 quy định thời lượng tối thiểu theo tuần, không bắt buộc mỗi ngày. Có trường xếp vài khung trong tuần, có trường có thêm vài phút lồng ghép mỗi ngày. Điều cần xem là tổng thời lượng và vị trí của các khung đó trong ngày.
Vì sao giờ tiếng Anh không nên xếp sát giờ trả trẻ?
Cuối ngày trẻ đã mệt, nhiều em đang ngóng cha mẹ, khả năng tập trung giảm rõ. Hoạt động ngôn ngữ mới cần trẻ chú ý nghe và bắt chước, nên đặt vào lúc trẻ tỉnh táo hơn sẽ hiệu quả hơn. Cuối ngày hợp với ôn lại và chơi tự chọn.
Giáo viên chủ nhiệm có ở trong lớp khi giáo viên tiếng Anh dạy không?
Ở phần lớn trường làm tốt, có. Giáo viên chủ nhiệm hoặc trợ giảng người Việt ở lại để hỗ trợ trẻ, xử lý việc vệ sinh, an toàn, và nắm nội dung để nối vào các hoạt động sau. Phụ huynh nên hỏi điều này cụ thể với lớp của con.
Ngày có tiếng Anh, trẻ có bị bớt giờ chơi ngoài trời không?
Không nên. Chơi ngoài trời là hoạt động thuộc chương trình và cần cho sức khoẻ, vận động của trẻ. Nếu thời khoá biểu cho thấy ngày có tiếng Anh thì không có chơi ngoài trời, phụ huynh nên hỏi lại nhà trường.
Thời khoá biểu có thay đổi theo độ tuổi không?
Có. Trẻ 3–4 tuổi có hoạt động học ngắn hơn, cần nhiều thời gian cho chăm sóc và chuyển tiếp hơn trẻ 5–6 tuổi. Khung tiếng Anh cũng ngắn hơn ở lớp nhỏ. Trường thường có thời khoá biểu riêng cho từng khối lớp.
Phụ huynh có thể xin bản thời khoá biểu của lớp không?
Có thể. Thời khoá biểu và kế hoạch tuần là tài liệu học vụ bình thường, nhiều trường dán ở cửa lớp hoặc gửi qua kênh liên lạc với gia đình. Nếu chưa có, phụ huynh cứ hỏi giáo viên chủ nhiệm hoặc ban giám hiệu.