Ở trường mầm non, chất lượng dạy được giám sát theo ba tầng: hiệu trưởng chịu trách nhiệm chung, phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn theo dõi trực tiếp việc thực hiện chương trình, tổ trưởng chuyên môn hỗ trợ và theo dõi trong từng khối lớp. Công cụ chính là duyệt kế hoạch giáo dục, dự giờ, kiểm tra nội bộ, đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp; bên ngoài trường có kiểm định chất lượng và công nhận đạt chuẩn quốc gia theo Thông tư 19/2018/TT-BGDĐT.
Phụ huynh gặp cô giáo mỗi ngày nhưng ít khi biết ai đứng sau để bảo đảm cô dạy đúng chương trình, đúng cách. Hiểu chuỗi giám sát này có hai lợi ích: biết đưa ý kiến tới ai khi một việc vượt quá một lớp, và biết đánh giá một trường qua cách họ tự kiểm tra mình chứ không chỉ qua cơ sở vật chất. Bài đi qua từng tầng, từng công cụ, và những dấu hiệu cho thấy chuỗi giám sát đang chạy thật.
Ba tầng trách nhiệm trong một trường
Điều lệ trường mầm non giao cho hiệu trưởng trách nhiệm quản lý toàn bộ hoạt động của trường, trong đó có xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện chương trình, quản lý đội ngũ, đánh giá giáo viên, bảo đảm an toàn cho trẻ. Hiệu trưởng cũng có chuẩn nghề nghiệp riêng do Bộ ban hành, đo năng lực quản trị và lãnh đạo chuyên môn.
Phó hiệu trưởng giúp hiệu trưởng theo mảng được phân công. Ở nhiều trường, có một phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, tức chương trình, kế hoạch, dạy học, đánh giá trẻ, và một người phụ trách nuôi dưỡng, chăm sóc, cơ sở vật chất. Với phụ huynh, người phụ trách chuyên môn là người nên gặp khi có câu hỏi về chương trình hay cách dạy mà cô chủ nhiệm chưa giải đáp được.
Tổ chuyên môn gồm giáo viên cùng khối hoặc nhóm khối, có tổ trưởng, tổ phó. Tổ xây dựng kế hoạch của khối, tổ chức sinh hoạt chuyên môn, góp ý cho thành viên, tham gia đánh giá giáo viên. Tổ trưởng thường là giáo viên giỏi đứng lớp, nên vừa là đồng nghiệp vừa là người giám sát gần nhất.
Ở trường tư thục, phía trên ban giám hiệu còn có nhà đầu tư và hội đồng trường hoặc hội đồng quản trị theo quy định cho loại hình đó. Cơ cấu này thuộc phần quy chế trường; với chất lượng dạy hằng ngày, đầu mối vẫn là ban giám hiệu và tổ chuyên môn.
Một vòng giám sát trong năm học
Giám sát chuyên môn không phải những lần kiểm tra rời rạc mà là một vòng lặp gắn với năm học. Mô tả dưới đây là cách làm phổ biến; thứ tự và tên gọi khác nhau giữa các trường:
- Đầu năm, duyệt kế hoạch. Ban giám hiệu duyệt kế hoạch giáo dục năm của trường, kế hoạch của tổ và của từng lớp, bảo đảm đủ mục tiêu, nội dung của chương trình quốc gia và phần phát triển riêng của trường.
- Hằng tuần, hằng tháng, theo dõi kế hoạch lớp. Tổ trưởng và phó hiệu trưởng xem kế hoạch tuần, tháng của lớp, góp ý khi thấy lệch chủ đề, thiếu lĩnh vực, hoạt động không hợp độ tuổi.
- Trong năm, dự giờ. Có dự giờ báo trước để góp ý một hoạt động được chuẩn bị kỹ, và dự giờ không báo trước để thấy lớp học bình thường. Cả hai đều cần, vì một bên cho thấy năng lực tối đa, một bên cho thấy thói quen hằng ngày.
- Theo kế hoạch, kiểm tra nội bộ. Ban giám hiệu kiểm tra hoạt động sư phạm của giáo viên, hồ sơ theo dõi trẻ, việc thực hiện chế độ sinh hoạt, an toàn trong lớp, và lập biên bản, kết luận.
- Cuối các giai đoạn, rà kết quả của trẻ. Tổng hợp đánh giá sự phát triển của trẻ theo lớp, khối để thấy mảng nào còn yếu, từ đó điều chỉnh kế hoạch hoặc bồi dưỡng.
- Cuối năm, đánh giá giáo viên và lập kế hoạch năm sau. Đánh giá theo chuẩn nghề nghiệp, xác định nội dung bồi dưỡng, phân công lại khi cần.
Vòng này chạy tốt khi mỗi bước có hệ quả: góp ý sau dự giờ được theo dõi ở lần sau, kết luận kiểm tra dẫn tới thay đổi trong lớp. Giám sát chỉ để có biên bản thì giáo viên mệt mà trẻ không được gì.
Giám sát hỗ trợ khác giám sát bắt lỗi ở đâu
Mục đích. Giám sát hỗ trợ nhằm giúp giáo viên dạy tốt hơn; giám sát bắt lỗi nhằm tìm người sai. Khi giáo viên sợ dự giờ, họ dạy "tiết trình diễn" cho người dự và quay lại thói quen cũ khi người dự đi, nên người quản lý không bao giờ thấy lớp thật.
Cách góp ý. Giám sát hỗ trợ bắt đầu từ điều trẻ đã làm và đã học trong hoạt động, chỉ ra một hai điểm cụ thể để thử khác, hẹn quay lại xem. Giám sát bắt lỗi liệt kê mọi thiếu sót, chấm theo bảng, ít khi hẹn lần sau.
Người giám sát. Người giám sát hỗ trợ tốt thường từng đứng lớp, hiểu sức ép của một lớp đông trẻ nhỏ. Lời góp ý của họ khả thi vì họ biết điều gì làm được trong mười phút trước giờ ăn trưa.
Kết quả. Ở trường có giám sát hỗ trợ, giáo viên chủ động mời dự giờ khi muốn thử cách mới, và các thay đổi tốt lan dần qua tổ. Đó là dấu hiệu văn hoá chuyên môn lành mạnh.
Chỗ của trẻ trong giám sát. Người dự giờ giỏi nhìn trẻ nhiều hơn nhìn giáo viên: trẻ có hứng thú không, có được nói không, trẻ nào đứng ngoài hoạt động. Thước đo cuối cùng của một hoạt động là điều trẻ trải nghiệm, không phải giáo án đẹp hay lời cô trôi chảy.
Kiểm định chất lượng và trường đạt chuẩn quốc gia
Bên ngoài vòng tự giám sát của trường, có hai cơ chế đánh giá từ bên ngoài, cùng quy định trong Thông tư 19/2018/TT-BGDĐT về kiểm định chất lượng giáo dục và công nhận đạt chuẩn quốc gia đối với trường mầm non. Kiểm định chất lượng có nhiều cấp độ; trường tự đánh giá theo bộ tiêu chuẩn, rồi đoàn đánh giá ngoài kiểm tra. Công nhận đạt chuẩn quốc gia có các mức, xét trên kết quả kiểm định và một số điều kiện khác.
Bộ tiêu chuẩn đánh giá có một tiêu chuẩn riêng về cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, xét số lượng, trình độ, kết quả đánh giá chuẩn nghề nghiệp, việc bồi dưỡng. Các tiêu chuẩn khác về tổ chức, cơ sở vật chất, quan hệ với gia đình, hoạt động giáo dục và kết quả của trẻ cũng phụ thuộc nhiều vào đội ngũ.
Với phụ huynh, kết quả kiểm định và công nhận là một thông tin tham khảo có giá trị, vì đó là đánh giá theo bộ tiêu chí chung, có người ngoài kiểm tra. Nhưng kết quả có thời hạn và phản ánh thời điểm đánh giá. Nên hỏi trường đã kiểm định chưa, ở cấp độ nào, năm nào, và các khuyến nghị của đoàn đánh giá ngoài đã được thực hiện ra sao.
Giám sát trong một hệ thống nhiều cơ sở
Khi một thương hiệu có nhiều cơ sở, như Global Star School theo trang trường giới thiệu có bốn cơ sở ở khu vực Quận 12 cũ, câu hỏi về giám sát có thêm một tầng: làm sao để chất lượng ở các cơ sở tương đương nhau. Về pháp lý, mỗi cơ sở là một đơn vị có ban giám hiệu, tổ chuyên môn và trách nhiệm riêng trước cơ quan quản lý. Về vận hành, hệ thống thường có thêm bộ phận chuyên môn chung để thống nhất chương trình, học liệu, bồi dưỡng và cách đánh giá.
Bộ phận chung giúp các cơ sở học lẫn nhau: một cách tổ chức góc chơi hiệu quả ở cơ sở này được chia sẻ sang cơ sở khác, giáo viên giỏi được mời dạy mẫu, giáo viên mới ở cả hệ thống được bồi dưỡng chung. Nhưng nó không thay được giám sát tại chỗ. Người hiểu lớp con nhất vẫn là ban giám hiệu và tổ trưởng của chính cơ sở đó.
Phụ huynh nên hỏi: ai phụ trách chuyên môn ở cơ sở của con, hệ thống có kiểm tra chéo giữa các cơ sở không, và khi một vấn đề ở cơ sở chưa được giải quyết thì có kênh lên cấp hệ thống không.
Đưa ý kiến tới đúng tầng
Biết ai chịu trách nhiệm việc gì giúp ý kiến của phụ huynh được xử lý nhanh. Bảng gợi ý đầu mối cho một số loại việc hay gặp:
| Loại việc | Đầu mối đầu tiên | Khi chưa được giải quyết |
|---|---|---|
| Chuyện hằng ngày của con ở lớp | Cô chủ nhiệm | Tổ trưởng chuyên môn của khối |
| Băn khoăn về nội dung, cách dạy của lớp | Cô chủ nhiệm | Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn |
| Chuyện chung của cả khối như lịch hoạt động, chủ đề | Tổ trưởng chuyên môn | Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn |
| Bữa ăn, vệ sinh, cơ sở vật chất | Cô chủ nhiệm hoặc nhân viên phụ trách | Phó hiệu trưởng phụ trách nuôi dưỡng, cơ sở vật chất |
| Ứng xử của giáo viên, an toàn của trẻ | Ban giám hiệu | Cơ quan quản lý giáo dục ở địa phương, và cơ quan chức năng nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật |
| Góp ý về chính sách của trường | Ban đại diện cha mẹ trẻ | Hiệu trưởng |
Tên chức danh và cách chia việc ở từng trường có thể khác. Đầu năm học, phụ huynh nên hỏi trường danh sách đầu mối này và cách liên hệ chính thức.
Dấu hiệu chuỗi giám sát đang chạy thật
Phụ huynh không thấy biên bản kiểm tra, nhưng có thể nhận ra chuỗi giám sát qua những điều sau:
- Ban giám hiệu xuất hiện ở lớp, ở giờ đón trả, ở sân chơi, không chỉ ở văn phòng.
- Khi phụ huynh hỏi một câu chuyên môn, người phụ trách chuyên môn trả lời được và biết lớp đó đang học gì.
- Ý kiến phụ huynh đưa lên được phản hồi, và có thay đổi thấy được sau đó.
- Các lớp cùng khối có nếp chung, nhưng mỗi lớp vẫn có dấu ấn riêng của cô.
- Giáo viên nói về dự giờ và góp ý như một phần bình thường của nghề, không như một mối lo.
- Trường nói được kết quả kiểm định gần nhất và những gì đã sửa sau đó.
Chuỗi giám sát tốt không ồn ào. Nó hiện ra ở chỗ chất lượng của các lớp tương đối đều nhau, và ở chỗ một vấn đề nhỏ không phải đợi tới khi thành chuyện lớn mới có người xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn ở trường mầm non làm những việc gì?
Người này theo dõi việc thực hiện chương trình, duyệt và góp ý kế hoạch giáo dục của các lớp, tổ chức dự giờ, sinh hoạt chuyên môn, bồi dưỡng giáo viên, tổng hợp kết quả đánh giá trẻ. Phân công cụ thể do hiệu trưởng quyết định, nên tên mảng việc có thể khác nhau giữa các trường.
Ban giám hiệu dự giờ không báo trước có phải là không tin giáo viên không?
Không nhất thiết. Dự giờ không báo trước giúp thấy lớp học bình thường, bổ sung cho dự giờ báo trước vốn cho thấy hoạt động được chuẩn bị kỹ. Điều quan trọng là sau dự giờ có trao đổi, góp ý mang tính hỗ trợ.
Kiểm định chất lượng trường mầm non có mấy cấp độ?
Theo Thông tư 19/2018, kiểm định chất lượng giáo dục trường mầm non có các cấp độ từ thấp đến cao, và công nhận đạt chuẩn quốc gia có các mức riêng. Số cấp, mức và điều kiện cụ thể nên đối chiếu văn bản gốc và văn bản sửa đổi nếu có.
Phụ huynh có được biết kết quả kiểm tra nội bộ của trường không?
Biên bản kiểm tra nội bộ là hồ sơ quản lý của trường, thường không công bố chi tiết. Phụ huynh có thể nghe kết quả chung qua buổi họp đầu năm, cuối năm hoặc qua ban đại diện cha mẹ trẻ, và có thể hỏi về những điều trường đang cải thiện.
Hiệu trưởng có phải đạt chuẩn riêng không?
Có. Bộ GD&ĐT ban hành chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục mầm non, đo các năng lực quản trị nhà trường, lãnh đạo chuyên môn, xây dựng môi trường giáo dục, phát triển quan hệ với gia đình và cộng đồng. Hiệu trưởng cũng được đánh giá theo chuẩn này định kỳ.
Khi không hài lòng với cách ban giám hiệu xử lý thì phụ huynh làm gì?
Có thể gửi ý kiến bằng văn bản qua ban đại diện cha mẹ trẻ, hoặc tới cơ quan quản lý giáo dục ở địa phương. Sau sắp xếp chính quyền hai cấp từ 1/7/2025, nên hỏi đúng đầu mối hiện hành ở phường, xã và Sở GD&ĐT nơi trường hoạt động.