Trong một lớp mầm non, cô chủ nhiệm là người chịu trách nhiệm chính về kế hoạch giáo dục, việc chăm sóc và đánh giá sự phát triển của cả lớp; giáo viên thứ hai cùng đứng lớp và chia việc theo ca; trợ giảng hỗ trợ hoạt động dưới sự điều phối của giáo viên; bảo mẫu hoặc nhân viên hỗ trợ lo vệ sinh, giờ ăn, giờ ngủ. Điều lệ trường mầm non chỉ gọi tên hai nhóm chính là giáo viên và nhân viên; các tên "cô phụ", "trợ giảng", "bảo mẫu" là cách gọi theo phân công của từng trường.
Phụ huynh mới thường gặp ba bốn người lớn khác nhau ở lớp con trong tuần đầu và không chắc nên hỏi ai chuyện gì. Có cô đón con buổi sáng, có cô gửi ảnh, có cô thay đồ khi con tè dầm, có thầy cô dạy tiếng Anh. Biết rõ từng vị trí chịu trách nhiệm gì giúp trao đổi đúng người, nhận câu trả lời đúng mức, và hiểu khi nào một việc cần đưa lên tổ trưởng hay ban giám hiệu.
Điều lệ trường mầm non nói gì về đội ngũ
Điều lệ trường mầm non hiện hành do Bộ GD&ĐT ban hành kèm Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT chia người làm việc trong trường thành ba nhóm: cán bộ quản lý (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng), giáo viên và nhân viên. Giáo viên làm nhiệm vụ nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ theo chương trình. Nhân viên làm các việc hỗ trợ như kế toán, văn thư, y tế, nấu ăn, bảo vệ, và ở nhiều trường có thêm nhân viên hỗ trợ trong lớp.
Giáo viên được tổ chức thành tổ chuyên môn, nhân viên thành tổ văn phòng hoặc tổ nuôi dưỡng tuỳ trường. Mỗi nhóm trẻ, lớp mẫu giáo có giáo viên được phân công phụ trách; số giáo viên mỗi lớp và sĩ số tối đa theo độ tuổi do các văn bản quy định, đó là phần của quy chế trường, nằm ở danh mục riêng trên trang học vụ này.
Điều cần giữ trong đầu: chỉ giáo viên mới được giao những việc cốt lõi của chương trình, gồm lập kế hoạch giáo dục, tổ chức hoạt động học có chủ định, đánh giá sự phát triển của trẻ, trao đổi với gia đình về kết quả. Nhân viên hỗ trợ giúp việc chăm sóc rất nhiều, nhưng không thay giáo viên ở những việc đó. Khi một trường giới thiệu "mỗi lớp có ba cô", phụ huynh nên hỏi trong ba người đó ai là giáo viên, ai là nhân viên.
Bốn vị trí thường gặp và phạm vi của từng người
Bảng mô tả cách phân công phổ biến ở trường mầm non tư thục có lớp song ngữ. Tên gọi và cách chia cụ thể khác nhau giữa các trường:
| Vị trí | Thường là ai | Chịu trách nhiệm chính | Nên trao đổi việc gì |
|---|---|---|---|
| Giáo viên chủ nhiệm | Giáo viên mầm non đạt chuẩn, người Việt | Kế hoạch giáo dục của lớp, đánh giá trẻ, liên lạc chính với gia đình, an toàn chung | Sự phát triển của con, nhận xét cuối chủ đề, lo lắng về hành vi, thay đổi ở nhà ảnh hưởng tới con |
| Giáo viên thứ hai | Giáo viên mầm non đạt chuẩn | Cùng tổ chức hoạt động, đứng lớp theo ca, thay chủ nhiệm khi vắng | Việc hằng ngày trong ca của cô: ăn, ngủ, chơi, chuyện xảy ra trong buổi |
| Giáo viên hoặc trợ giảng tiếng Anh | Giáo viên ngoại ngữ người Việt hoặc nước ngoài, có thể kèm trợ giảng | Các hoạt động làm quen tiếng Anh theo thời khoá biểu | Con tiếp nhận tiếng Anh ra sao; câu hỏi chung vẫn đi qua chủ nhiệm |
| Bảo mẫu, nhân viên hỗ trợ | Nhân viên, có thể có chứng chỉ chăm sóc trẻ | Vệ sinh, hỗ trợ giờ ăn, giờ ngủ, thay đồ, giữ lớp sạch | Đồ dùng cá nhân, quần áo dự phòng; chuyện chuyên môn nên chuyển cô chủ nhiệm |
Theo trang học vụ, mỗi lớp ở Global Star School có cô giáo Việt chủ nhiệm cùng giáo viên tiếng Anh. Số người lớn cụ thể trong từng lớp, có bảo mẫu riêng hay dùng chung theo khối, phụ huynh nên hỏi trực tiếp trường cho lớp của con.
Việc của cô chủ nhiệm mà người khác không làm thay
Lập và điều chỉnh kế hoạch giáo dục của lớp. Từ kế hoạch năm của trường, cô chủ nhiệm cùng giáo viên thứ hai lập kế hoạch tháng, tuần, chọn chủ đề, bày góc chơi, chuẩn bị đồ dùng. Khi thấy trẻ không hứng thú hay một hoạt động quá khó, chính cô là người quyết định đổi.
Theo dõi và đánh giá từng trẻ. Cô nắm hồ sơ phát triển của cả lớp, ghi nhận xét cuối chủ đề, cuối giai đoạn, phát hiện trẻ cần được quan tâm thêm. Những người khác góp quan sát, nhưng tổng hợp và kết luận là việc của cô.
Là đầu mối liên lạc với gia đình. Những chuyện quan trọng như con bị ngã, con có biểu hiện lạ, con cần hỗ trợ riêng thường do cô chủ nhiệm báo. Phụ huynh cũng nên gửi những thông tin quan trọng, như thuốc con đang dùng, dị ứng, thay đổi trong gia đình, trực tiếp cho cô chủ nhiệm.
Chịu trách nhiệm chung về an toàn trong lớp. Ai cũng phải giữ an toàn cho trẻ, nhưng việc điểm danh, bàn giao trẻ khi đón trả, sắp xếp người lớn đứng đâu trong giờ chơi ngoài trời là việc người phụ trách lớp phải bảo đảm.
Điều phối những người lớn khác trong lớp. Một lớp có ba bốn người lớn chỉ chạy trơn khi có người điều phối: ai đón trẻ, ai chuẩn bị bữa, ai tổ chức nhóm nhỏ, ai ghi quan sát. Ở lớp song ngữ, cô chủ nhiệm còn thống nhất với giáo viên tiếng Anh để hoạt động hai thứ tiếng không chồng chéo.
Giáo viên thứ hai, trợ giảng và bảo mẫu: những vai thường bị hiểu sai
Giáo viên thứ hai hay bị gọi là "cô phụ", và cách gọi đó dễ làm phụ huynh nghĩ đây là người phụ việc. Thực tế đó thường là giáo viên đạt chuẩn như cô chủ nhiệm, chia ca đứng lớp, cùng soạn kế hoạch, cùng đánh giá trẻ. Ở nhiều trường, hai cô luân phiên ca sáng và ca chiều, nên phụ huynh đón muộn sẽ gặp cô thứ hai nhiều hơn. Đừng ngại hỏi cô thứ hai về con; nếu việc cần chủ nhiệm xử lý, cô sẽ chuyển.
Trợ giảng là chữ hay dùng ở lớp tiếng Anh, chỉ người hỗ trợ giáo viên ngoại ngữ: giúp trẻ hiểu hướng dẫn, chia nhóm, để ý những trẻ còn rụt rè. Trợ giảng không tự lập kế hoạch và không đánh giá trẻ thay giáo viên. Trong một số trường, trợ giảng còn là người đang học sư phạm, đi làm để lấy kinh nghiệm.
Bảo mẫu, hay nhân viên hỗ trợ, là người làm những việc mà phụ huynh thấy nhiều nhất và đôi khi coi nhẹ nhất: thay đồ cho trẻ tè dầm, lau chỗ trẻ nôn, ngồi cạnh trẻ khó ngủ trưa, dọn lớp sau giờ ăn. Với trẻ nhà trẻ, những việc này chính là một phần của giáo dục, vì đó là lúc trẻ học tự phục vụ, học được dỗ dành. Nhân viên hỗ trợ giỏi biết nói với trẻ nhẹ nhàng và báo lại với cô những gì mình thấy.
Một buổi sáng nhìn qua phân công
Mô tả dưới đây là ví dụ giả định về một lớp mẫu giáo có hai giáo viên, một giáo viên tiếng Anh và một nhân viên hỗ trợ, để thấy các vai đan vào nhau ra sao:
- Giờ đón trẻ. Một giáo viên đứng cửa đón, nhận lời dặn của phụ huynh và kiểm tra nhanh sức khoẻ của trẻ; giáo viên còn lại cùng trẻ đã đến chơi tự do ở các góc; nhân viên hỗ trợ cất đồ, chuẩn bị nước uống.
- Thể dục sáng và trò chuyện đầu ngày. Cô chủ nhiệm dẫn vòng tròn buổi sáng, giáo viên tiếng Anh tham gia bằng bài hát hay câu chào; nhân viên hỗ trợ dẫn trẻ đi vệ sinh theo nhóm nhỏ.
- Hoạt động học có chủ định. Một giáo viên tổ chức hoạt động chính; người kia đi giữa các nhóm, ghi lại quan sát về vài trẻ đã chọn trước trong tuần.
- Giờ làm quen tiếng Anh. Giáo viên tiếng Anh dẫn hoạt động; cô Việt ở lại lớp để giữ nếp lớp và hỗ trợ trẻ rụt rè.
- Chơi ngoài trời. Hai giáo viên chia vị trí để bao quát hết sân; nhân viên hỗ trợ chuẩn bị phòng ăn.
- Giờ ăn trưa. Cả lớp ăn, giáo viên ngồi cùng bàn với trẻ để động viên, tập trẻ tự xúc; nhân viên hỗ trợ chia thức ăn, dọn dẹp.
Cách chia trong thực tế thay đổi theo lớp, độ tuổi và ngày. Điều đáng để ý là ở mỗi thời điểm có người chịu trách nhiệm rõ ràng với từng nhóm trẻ, và có người lớn ngồi cùng trẻ chứ không chỉ đứng trông.
Đội ngũ không chỉ có người trong lớp
Phía sau mỗi lớp là một nhóm người phụ huynh ít gặp nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới ngày của con. Nhân viên y tế theo dõi sức khoẻ chung, xử lý khi trẻ sốt hay bị thương nhẹ, nhắc lịch khám định kỳ, phối hợp với bếp về trẻ dị ứng. Nhân viên nấu ăn chịu trách nhiệm thực đơn, vệ sinh an toàn thực phẩm, và chế biến riêng cho trẻ ăn kiêng theo thông tin gia đình đã báo. Bảo vệ kiểm soát người ra vào, nhất là giờ đón trả.
Ban giám hiệu, gồm hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng, không đứng lớp hằng ngày nhưng duyệt kế hoạch giáo dục, dự giờ, kiểm tra hồ sơ và xử lý những việc vượt khả năng của một lớp. Tổ trưởng chuyên môn là giáo viên có kinh nghiệm, giúp ban giám hiệu theo dõi chuyên môn trong một khối lớp và hỗ trợ đồng nghiệp.
Biết có những người này giúp phụ huynh hiểu rằng một việc như con dị ứng hải sản không chỉ cần báo cô chủ nhiệm, mà cần đi vào hồ sơ y tế và báo bếp. Thường cô chủ nhiệm sẽ chuyển thông tin, nhưng phụ huynh hỏi lại một lần để chắc thông tin đã tới đủ nơi là việc nên làm.
Trao đổi với đúng người: vài gợi ý cho phụ huynh
Kênh liên lạc tốt giúp mọi người trong lớp nhận đủ thông tin mà không bị dồn việc. Một số gợi ý thực tế:
- Chuyện về sức khoẻ, thuốc, dị ứng, thay đổi trong gia đình: báo cô chủ nhiệm, bằng kênh chính thức của trường, không chỉ nói miệng lúc đưa con.
- Lời dặn trong ngày như "con ngủ ít đêm qua", "hôm nay ông đón": nói với cô đang đón ở cửa, cô sẽ chuyển cho người phụ trách.
- Băn khoăn về sự phát triển hay hành vi của con: hẹn một buổi trao đổi riêng với cô chủ nhiệm thay vì hỏi vội lúc đón.
- Câu hỏi về tiếng Anh của con: hỏi qua chủ nhiệm hoặc theo kênh trường quy định; giáo viên tiếng Anh thường có lịch trao đổi riêng.
- Không hài lòng với cách xử lý của một người trong lớp: trao đổi với cô chủ nhiệm trước, nếu chưa ổn thì lên tổ trưởng chuyên môn hoặc ban giám hiệu.
- Nhắn tin ngoài giờ: tôn trọng thời gian nghỉ của giáo viên, trừ chuyện khẩn cấp.
Những người lớn trong lớp làm việc như một nhóm. Khi phụ huynh coi cả nhóm là đối tác, chứ không chỉ một người là "cô của con", thông tin về con thường đầy đủ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bảo mẫu ở trường mầm non có phải là giáo viên không?
Không. Bảo mẫu hay nhân viên hỗ trợ là vị trí nhân viên, làm các việc chăm sóc, vệ sinh, hỗ trợ giờ ăn ngủ. Họ không lập kế hoạch giáo dục và không đánh giá trẻ thay giáo viên. Nhiều người có chứng chỉ chăm sóc trẻ, nhưng chuẩn của họ khác chuẩn giáo viên.
Một lớp mầm non có bao nhiêu giáo viên là đúng quy định?
Số giáo viên mỗi nhóm, lớp và sĩ số tối đa theo độ tuổi do văn bản quy định riêng, có thể thay đổi theo thời gian. Phần này thuộc danh mục quy chế trường trên trang học vụ. Phụ huynh nên hỏi trường lớp của con có bao nhiêu giáo viên và bao nhiêu nhân viên.
Cô chủ nhiệm và giáo viên thứ hai ai quyết định chuyện của con?
Hai cô cùng làm việc và thống nhất với nhau, nhưng cô chủ nhiệm là người chịu trách nhiệm chính về kế hoạch và đánh giá. Chuyện cần quyết định như điều chỉnh cách hỗ trợ riêng cho trẻ nên trao đổi với cô chủ nhiệm, cô thứ hai sẽ được thông báo.
Giáo viên tiếng Anh có báo cáo về con cho phụ huynh không?
Tuỳ trường. Thường giáo viên tiếng Anh có nhận xét định kỳ về việc tiếp nhận tiếng Anh của trẻ, gửi qua chủ nhiệm hoặc qua kênh chung của trường. Nhận xét toàn diện về sự phát triển của trẻ vẫn do cô chủ nhiệm tổng hợp.
Có nên nhờ bảo mẫu chăm riêng cho con không?
Không nên. Nhân viên hỗ trợ chăm cả lớp theo phân công, nhờ riêng dễ làm họ khó xử và ảnh hưởng tới trẻ khác. Nếu con có nhu cầu chăm sóc đặc biệt như ăn kiêng hay dùng thuốc, hãy trao đổi với cô chủ nhiệm để trường sắp xếp chính thức.
Ai chịu trách nhiệm khi con bị ngã ở lớp?
Trách nhiệm chung về an toàn thuộc người được phân công phụ trách trẻ ở thời điểm đó, và người phụ trách lớp phải báo gia đình. Nhà trường có quy trình xử lý tai nạn, sơ cứu và ghi nhận sự cố. Phụ huynh có quyền được nghe rõ chuyện gì xảy ra và trường đã làm gì.