Theo Thông tư 06/2019/TT-BGDĐT, mỗi trường mầm non phải xây dựng và công khai bộ quy tắc ứng xử riêng, trong đó giáo viên ứng xử với trẻ bằng sự yêu thương, tôn trọng, kiên nhẫn, bao dung, và tuyệt đối không xúc phạm, doạ nạt, trù dập, phân biệt đối xử hay xâm phạm thân thể trẻ. Điều lệ trường mầm non và Luật Nhà giáo cũng liệt kê những việc nhà giáo không được làm. Khi thấy điều chưa đúng, phụ huynh trao đổi với giáo viên, rồi lên ban giám hiệu, và với chuyện nghiêm trọng thì báo ngay cơ quan có thẩm quyền.
Chuyện ứng xử trong trường mầm non nhạy cảm hơn mọi bậc học khác, vì trẻ chưa kể lại được đầy đủ điều mình gặp. Hiểu rõ văn bản nói gì giúp phụ huynh phân biệt được ba loại việc: việc cô làm đúng mà mình chưa quen, việc chưa khéo cần góp ý, và việc vi phạm cần phản ánh chính thức. Bài này đi qua cả ba, cùng các bước phản ánh sao cho được giải quyết thật.
Quy tắc ứng xử theo Thông tư 06/2019 gồm những gì
Thông tư 06/2019/TT-BGDĐT quy định quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên. Văn bản không phải một bộ luật chi tiết dùng chung cho mọi trường; nó đặt ra những chuẩn mực chung và yêu cầu mỗi trường tự cụ thể hoá thành bộ quy tắc ứng xử của mình, lấy ý kiến của giáo viên, nhân viên, cha mẹ trẻ, rồi công khai và thực hiện.
Bộ quy tắc của trường mầm non thường chia theo đối tượng: ứng xử của cán bộ quản lý, của giáo viên, của nhân viên, của cha mẹ trẻ và khách đến trường. Với giáo viên, lại chia theo người mà giáo viên ứng xử: với trẻ, với đồng nghiệp, với cha mẹ trẻ, với cấp trên, với khách. Mỗi phần nêu điều nên làm và điều không được làm.
Phần ứng xử của giáo viên với trẻ mầm non, theo tinh thần văn bản, nhấn mạnh yêu thương, tôn trọng, bao dung, gần gũi, lắng nghe, động viên, khích lệ, kiên nhẫn; không xúc phạm, ép buộc, trù dập, kỳ thị, bạo hành. Phần với cha mẹ trẻ nhấn mạnh tôn trọng, chân thành, hợp tác, chia sẻ thông tin. Điều đáng chú ý: quy tắc áp cả cho cha mẹ trẻ khi đến trường, tức là cha mẹ cũng được kỳ vọng ứng xử tôn trọng với giáo viên và nhân viên.
Từ quy tắc đến hành vi cụ thể trong lớp
Văn bản viết ở tầng nguyên tắc. Bảng dưới diễn giải một số nguyên tắc thành hành vi phụ huynh có thể hình dung, để thấy ranh giới rõ hơn:
| Nguyên tắc | Hành vi phù hợp | Hành vi không phù hợp |
|---|---|---|
| Tôn trọng trẻ | Gọi tên trẻ, hỏi ý trẻ khi có thể, giải thích trước khi chạm vào người trẻ để thay đồ, vệ sinh | Gọi trẻ bằng biệt danh chê bai, bàn tán về trẻ trước mặt trẻ |
| Kiên nhẫn | Chờ trẻ tự xúc, tự mặc, chấp nhận chậm và vương vãi | Ép ăn, đút vội, bịt mũi cho nuốt, bắt ăn hết suất |
| Không bạo hành thân thể và tinh thần | Dùng lời bình tĩnh, cho trẻ tạm rời hoạt động có người lớn ở cạnh | Đánh, véo, kéo tai, nhốt trẻ, doạ ma, doạ gọi công an, bắt đứng góc lâu |
| Công bằng | Mọi trẻ được hỏi, được khen, được giúp như nhau | Ưu ái trẻ theo hoàn cảnh gia đình, lơ là trẻ khó tính |
| Giữ riêng tư | Chia sẻ thông tin về trẻ chỉ với gia đình trẻ và người có trách nhiệm | Đăng ảnh trẻ trên trang cá nhân, kể chuyện riêng của trẻ cho phụ huynh khác |
Ranh giới ở vài ô có thể khác nhau giữa các trường, ví dụ cách trường quy định cho trẻ tạm rời hoạt động. Bộ quy tắc ứng xử công khai của chính trường là văn bản nên đọc để biết cụ thể.
Những việc nhà giáo không được làm
Ngoài quy tắc ứng xử, Điều lệ trường mầm non ban hành kèm Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT có một điều riêng về các hành vi giáo viên không được làm, và Luật Nhà giáo có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 cũng liệt kê những hành vi nhà giáo không được làm. Diễn đạt chung, các nhóm hành vi bị cấm gồm: xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm phạm thân thể trẻ; ngược đãi, bạo hành; đối xử không công bằng; tuỳ tiện cắt xén chương trình, bỏ giờ, bỏ buổi; xuyên tạc nội dung giáo dục; ép buộc thu tiền trái quy định; làm việc trong tình trạng sử dụng rượu bia, chất kích thích.
Về hệ quả, vi phạm của giáo viên có thể bị xử lý theo nhiều tầng: kỷ luật lao động hoặc kỷ luật viên chức tuỳ loại hình trường, xử phạt hành chính, và với hành vi bạo hành gây thương tích hay ngược đãi thì là trách nhiệm hình sự. Luật Trẻ em 2016 khẳng định quyền của trẻ được bảo vệ khỏi mọi hình thức bạo lực, và đặt trách nhiệm cho cơ sở giáo dục trong việc phát hiện, thông báo, phối hợp xử lý.
Văn bản cụ thể và mức xử lý thay đổi theo thời gian; khi cần dẫn chính xác cho một đơn phản ánh, nên đọc bản đang có hiệu lực hoặc hỏi người có chuyên môn pháp lý.
Ba loại việc phụ huynh nên phân biệt
Việc cô làm đúng mà phụ huynh chưa quen. Ví dụ cô không bế ru con ngủ như ở nhà mà cho con nằm cạnh bạn và vỗ nhẹ, cô để con tự xúc dù rơi vãi, cô không cho con mang đồ chơi riêng vào lớp. Đây thường là nếp sinh hoạt có lý do giáo dục. Cách đúng là hỏi để hiểu, rồi cùng tìm cách giúp con quen.
Việc chưa khéo cần góp ý. Ví dụ cô nói to quá với trẻ, cô quên báo chuyện con ăn ít, cô gọi con bằng một biệt danh con không thích. Chưa vi phạm quy tắc nghiêm trọng, nhưng ảnh hưởng tới con. Góp ý trực tiếp, cụ thể, riêng tư với cô hoặc cô chủ nhiệm thường đủ để thay đổi.
Việc vi phạm cần phản ánh chính thức. Ví dụ trẻ có vết thương không được giải thích, trẻ kể bị đánh, bị nhốt, bị doạ, có người thấy cô ép ăn bằng cách bạo lực, ảnh trẻ bị đăng công khai không xin phép. Những việc này không xử lý bằng một tin nhắn với cô, mà cần đưa lên ban giám hiệu bằng văn bản, và với chuyện bạo hành thì báo ngay cơ quan có thẩm quyền.
Các bước phản ánh để được giải quyết thật
Quy trình dưới đây dùng cho việc chưa khéo và việc vi phạm. Với nguy cơ trực tiếp đến an toàn của trẻ, bỏ qua các bước đầu và báo ngay ban giám hiệu cùng cơ quan chức năng:
- Ghi lại sự việc ngay. Ngày giờ, điều con kể bằng chính lời con, ảnh vết thương nếu có, tin nhắn liên quan. Không hỏi dồn trẻ bằng câu gợi ý như "cô đánh con phải không", vì trẻ nhỏ dễ trả lời theo câu hỏi.
- Trao đổi với cô chủ nhiệm. Với việc chưa khéo, đây thường là bước đủ. Nói về sự việc và điều mong muốn, không nhận xét con người.
- Gặp ban giám hiệu. Nếu chưa được giải quyết, hoặc việc nghiêm trọng, đề nghị gặp hiệu trưởng hay phó hiệu trưởng phụ trách. Có thể gửi văn bản để có dấu mốc.
- Đề nghị trường xác minh. Trường có thể trích camera nếu có, hỏi những người có mặt, lập biên bản. Phụ huynh có quyền được biết kết quả xác minh và cách xử lý.
- Liên hệ cơ quan quản lý giáo dục nếu trường không giải quyết. Sau sắp xếp chính quyền hai cấp từ 1/7/2025, đầu mối quản lý trường mầm non ở địa phương gắn với UBND phường, xã và Sở GD&ĐT; nên hỏi đúng đầu mối hiện hành ở nơi trường đặt.
- Với dấu hiệu bạo hành, báo công an và tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em. Đưa trẻ đi khám để có ghi nhận y tế.
Trong suốt quá trình, tránh đăng sự việc lên mạng xã hội khi chưa xác minh: vừa dễ làm sai lệch chứng cứ, vừa có thể làm tổn hại tới trẻ, kể cả con mình, khi hình ảnh lan rộng.
Quy tắc ứng xử trong những tình huống khó của lớp
Khi một trẻ đánh bạn. Quy tắc đòi cô bảo vệ trẻ bị đánh trước, rồi ngăn hành vi bằng lời ngắn và rõ, không đánh lại trẻ "cho biết đau", không bêu trẻ trước lớp. Sau đó cô tìm hiểu nguyên nhân và báo gia đình hai bên mà không nêu tên trẻ kia với từng phía.
Khi trẻ không chịu ăn. Kiên nhẫn ở đây nghĩa là động viên, cho trẻ thời gian, chia suất nhỏ, ghi lại và báo gia đình. Ép ăn bằng cách giữ chặt, bóp miệng, doạ nạt là hành vi bị cấm, dù người làm tin là vì lợi ích của trẻ.
Khi trẻ tè dầm hay làm bẩn quần áo. Cô thay đồ cho trẻ ở nơi kín đáo, nói nhẹ nhàng, không chê cười, không kể với cả lớp. Với trẻ đang tập bỏ bỉm, chuyện này là bình thường và là một phần của học tự phục vụ.
Khi phụ huynh nóng giận. Giáo viên được kỳ vọng giữ bình tĩnh, lắng nghe, không tranh cãi trước mặt trẻ, đề nghị trao đổi ở nơi riêng hoặc mời ban giám hiệu cùng gặp. Quy tắc cũng đòi phụ huynh tôn trọng giáo viên, nên một cuộc nói chuyện căng thẳng có thể dừng lại để hẹn lúc khác.
Quy tắc ứng xử còn bảo vệ cả giáo viên
Ít ai nhắc rằng bộ quy tắc ứng xử cũng là chỗ dựa cho giáo viên. Nó quy định cha mẹ trẻ ứng xử tôn trọng với giáo viên, không xúc phạm, không gây áp lực, không can thiệp vào chuyên môn bằng cách đòi đối xử riêng cho con. Giáo viên mầm non làm việc dưới áp lực rất lớn: một lớp đông trẻ nhỏ, nhiều phụ huynh, mọi sự cố nhỏ đều được chú ý. Khi bị đối xử thiếu tôn trọng, giáo viên dễ kiệt sức, và trẻ là người chịu ảnh hưởng sau cùng.
Một trường thực hiện quy tắc ứng xử nghiêm túc bảo vệ cả hai phía: có kênh phản ánh rõ ràng cho phụ huynh, có quy trình xác minh công bằng cho giáo viên, có hỗ trợ khi giáo viên gặp tình huống khó. Phụ huynh đọc bộ quy tắc ứng xử của trường không chỉ để biết cô phải làm gì, mà còn để biết mình được kỳ vọng làm gì.
Câu nên hỏi khi tìm hiểu trường: bộ quy tắc ứng xử của trường được công khai ở đâu, trường làm gì khi có phản ánh về giáo viên, và giáo viên được hỗ trợ gì để giữ được bình tĩnh trong những ngày khó. Câu trả lời cho câu cuối nói nhiều về văn hoá của trường.
Câu hỏi thường gặp
Bộ quy tắc ứng xử của trường mầm non có bắt buộc công khai không?
Thông tư 06/2019 yêu cầu mỗi cơ sở giáo dục xây dựng bộ quy tắc ứng xử, lấy ý kiến các bên, công khai và tổ chức thực hiện. Phụ huynh có thể xin xem bộ quy tắc của trường con đang học, thường được niêm yết hoặc đăng trên kênh thông tin của trường.
Cho trẻ tạm rời hoạt động có phải là phạt không?
Tuỳ cách làm. Cho trẻ ngồi bình tĩnh lại một lúc ở nơi có người lớn bên cạnh, rồi trò chuyện về điều đã xảy ra, là cách hỗ trợ trẻ điều chỉnh cảm xúc. Bắt đứng góc lâu, cô lập, doạ nạt là trừng phạt, trái với tinh thần quy tắc ứng xử.
Giáo viên có được đăng ảnh trẻ lên mạng xã hội cá nhân không?
Hình ảnh trẻ là thông tin riêng tư, và Luật Trẻ em bảo vệ quyền riêng tư của trẻ. Nhiều trường quy định giáo viên không đăng ảnh trẻ lên trang cá nhân, ảnh chỉ gửi qua kênh của trường và có sự đồng ý của gia đình. Nên hỏi quy định cụ thể của trường.
Phụ huynh có quyền xem camera lớp học không?
Không có quy định chung buộc trường cho xem camera trực tiếp. Mỗi trường có chính sách riêng, cân nhắc quyền riêng tư của mọi trẻ trong lớp. Khi có sự việc cần xác minh, phụ huynh có thể đề nghị trường trích xuất đoạn ghi hình liên quan theo quy trình.
Nếu nghi con bị bạo hành ở trường thì làm gì trước tiên?
Đưa trẻ đi khám để có ghi nhận y tế, ghi lại lời trẻ kể không gợi ý, chụp ảnh vết thương, rồi báo ngay ban giám hiệu và cơ quan chức năng như công an, tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em. Không tự đối chất với giáo viên trước mặt trẻ.
Quy tắc ứng xử có áp dụng cho phụ huynh không?
Có. Thông tư 06/2019 yêu cầu bộ quy tắc của trường quy định cả ứng xử của cha mẹ trẻ khi đến trường, như tôn trọng giáo viên, nhân viên, không xúc phạm, hợp tác với nhà trường. Đây là cách giữ môi trường an toàn cho mọi người.