Theo Thông tư 09/2024/TT-BGDĐT về công khai trong hoạt động của các cơ sở giáo dục, trường mầm non phải công khai thông tin về đội ngũ, gồm số lượng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, trình độ đào tạo và kết quả đánh giá theo chuẩn nghề nghiệp, trên trang thông tin điện tử của trường và niêm yết tại trường. Đọc đúng các con số này giúp phụ huynh biết đội ngũ được tổ chức ra sao; những điều con số không nói được thì nên hỏi thêm trực tiếp.
Thông tin công khai là phần ít được đọc nhất trong quá trình tìm hiểu trường. Phụ huynh thường dựa vào buổi tham quan, lời giới thiệu và ý kiến của người quen. Những nguồn đó có giá trị, nhưng thông tin công khai có một lợi thế: nó do trường tự công bố theo nghĩa vụ pháp lý, theo mẫu chung, nên so sánh được giữa các trường và kiểm lại được theo thời gian. Bài này hướng dẫn đọc phần đội ngũ, chỉ ra những bẫy thường gặp khi diễn giải con số, và gợi ý câu hỏi bổ sung.
Công khai là nghĩa vụ, không phải lòng tốt
Luật Giáo dục đặt nguyên tắc công khai trong hoạt động giáo dục, và Bộ GD&ĐT cụ thể hoá bằng quy định về công khai. Văn bản hiện hành là Thông tư 09/2024/TT-BGDĐT, thay cho quy chế công khai trước đó ban hành năm 2017. Thông tư áp dụng cho các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, gồm trường mầm non công lập và ngoài công lập.
Nội dung công khai chia thành các nhóm: thông tin chung về cơ sở, điều kiện bảo đảm chất lượng như đội ngũ và cơ sở vật chất, kế hoạch và kết quả hoạt động giáo dục, thu chi tài chính. Hình thức công khai thường gồm đăng trên trang thông tin điện tử của trường và niêm yết tại trường, có thời điểm cập nhật theo năm học. Chi tiết mẫu biểu và thời hạn nên đọc ở văn bản gốc.
Hiểu điều này giúp phụ huynh đặt câu hỏi đúng giọng. Hỏi "trường công khai thông tin đội ngũ ở đâu" không phải là nghi ngờ trường, mà là hỏi về một việc trường phải làm. Một trường hoạt động bài bản sẽ chỉ được ngay chỗ đăng.
Phần đội ngũ thường có những thông tin gì
Bảng dưới diễn giải những nhóm thông tin thường xuất hiện trong phần đội ngũ, kèm câu hỏi nên đặt khi đọc. Tên cột, cách chia cụ thể theo mẫu của văn bản và của từng trường:
| Nhóm thông tin | Thường thể hiện | Khi đọc nên tự hỏi |
|---|---|---|
| Số lượng theo vị trí | Số cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên | Chia cho số lớp thì mỗi lớp có bao nhiêu giáo viên |
| Trình độ đào tạo | Số người có trình độ dưới chuẩn, đạt chuẩn, trên chuẩn | Có giáo viên dưới chuẩn không, nếu có thì đang trong lộ trình nào |
| Kết quả chuẩn nghề nghiệp | Số giáo viên ở mức tốt, khá, đạt, chưa đạt | Phân bố có hợp lý không, hay tất cả đều tốt |
| Chức danh, hạng (công lập) | Số giáo viên theo hạng chức danh nghề nghiệp | Phần này ít liên quan tới trường tư thục |
| Cán bộ quản lý | Trình độ, kết quả đánh giá chuẩn hiệu trưởng | Người phụ trách chuyên môn là ai, có kinh nghiệm đứng lớp không |
Thông tin công khai luôn ở dạng tổng hợp. Nó không cho biết cô chủ nhiệm lớp con là ai, mà cho biết đội ngũ cả trường được cấu thành thế nào.
Những bẫy khi đọc con số
Tỉ lệ đạt chuẩn trăm phần trăm chưa nói lên nhiều. Từ khi chuẩn mới có hiệu lực và lộ trình nâng chuẩn đã tới mốc, phần lớn trường đều báo tỉ lệ đạt chuẩn rất cao. Con số này là điều kiện tối thiểu, không phải thước đo chất lượng. Thông tin hữu ích hơn là tỉ lệ trên chuẩn và đúng chuyên ngành mầm non.
Tổng số giáo viên chưa phải số người đứng lớp. Tổng số giáo viên có thể gồm cả giáo viên năng khiếu, giáo viên ngoại ngữ dạy theo giờ, người đang nghỉ sinh. Muốn biết mỗi lớp có bao nhiêu người, nên hỏi thẳng về lớp của con.
Kết quả chuẩn nghề nghiệp toàn mức tốt là dấu hỏi. Một đội ngũ thật có người mới, người đang tiến bộ, người rất giỏi. Khi mọi giáo viên đều được xếp mức tốt năm này qua năm khác, có thể việc đánh giá đang làm cho đẹp. Phân bố có mức đạt, mức khá, mức tốt thường đáng tin hơn.
Con số một năm không cho thấy sự ổn định. Đội ngũ năm nay hai mươi người, năm sau vẫn hai mươi người, nhưng có thể đã thay một nửa. Thông tin công khai thường không nói về tỉ lệ nghỉ việc. Đây là câu nên hỏi riêng.
Cơ sở và hệ thống là hai chuyện. Với hệ thống nhiều cơ sở, mỗi cơ sở là một đơn vị có đội ngũ riêng. Số liệu của cả hệ thống không thay được số liệu của cơ sở con sẽ học.
Đọc thử một bảng công khai
Lấy một ví dụ giả định để thấy cách đọc. Một cơ sở mầm non có mười hai lớp, công khai hai mươi tám giáo viên, ba cán bộ quản lý, mười lăm nhân viên. Về trình độ: không có giáo viên dưới chuẩn, mười tám người trên chuẩn, mười người đạt chuẩn. Về chuẩn nghề nghiệp: sáu người mức tốt, mười bốn người mức khá, tám người mức đạt.
Phép chia đầu tiên: hai mươi tám giáo viên cho mười hai lớp là khoảng hai phẩy ba người mỗi lớp. Nhưng nếu trong hai mươi tám người có bốn giáo viên tiếng Anh dạy luân phiên và hai người đang nghỉ sinh, số giáo viên đứng lớp thường xuyên chỉ còn hai mươi hai, tức chưa tới hai người mỗi lớp. Đó là lý do nên hỏi riêng về lớp của con.
Phép đọc thứ hai: mười tám trên hai mươi tám người trên chuẩn là tín hiệu tốt, nhưng cần biết trên chuẩn ở ngành nào; đại học sư phạm mầm non khác đại học ngành khác cộng chứng chỉ. Phép đọc thứ ba: phân bố tốt, khá, đạt trông tự nhiên, có người mới và người giỏi. Nếu năm sau cũng cơ sở đó báo hai mươi tám người đều mức tốt, đó là chỗ nên hỏi.
Các con số trong ví dụ là giả định, chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải số liệu của trường nào.
Phần nhân viên cũng đáng đọc
Phụ huynh thường chỉ nhìn phần giáo viên, nhưng ở trường mầm non, nhân viên chạm vào ngày của trẻ nhiều không kém. Nhân viên y tế cần có trình độ chuyên môn y tế theo quy định về y tế trường học. Nhân viên nấu ăn cần được tập huấn về an toàn thực phẩm và khám sức khoẻ định kỳ. Bảo vệ cần nắm quy trình kiểm soát người ra vào, nhất là giờ đón trả.
Thông tin công khai thường cho biết số lượng và trình độ của nhóm nhân viên. Đọc phần này, phụ huynh có thể tự hỏi: trường có nhân viên y tế riêng hay kiêm nhiệm, bếp có bao nhiêu người cho bao nhiêu suất ăn, lớp có nhân viên hỗ trợ không. Khi con có dị ứng thức ăn hay bệnh cần theo dõi, những người này quan trọng ngang cô chủ nhiệm.
Câu nên hỏi thêm, ngoài phần công khai
Những điều quan trọng với một gia đình cụ thể thường nằm ngoài bảng tổng hợp. Có thể hỏi trường những câu sau, tuỳ điều mình quan tâm:
- Lớp con sẽ học có bao nhiêu giáo viên, bao nhiêu nhân viên, và ai là chủ nhiệm?
- Cô chủ nhiệm và giáo viên thứ hai đã làm ở trường bao lâu?
- Năm học vừa rồi có bao nhiêu giáo viên nghỉ việc hoặc chuyển đi, và trường làm gì để giữ người?
- Giáo viên tiếng Anh dạy toàn thời gian hay theo giờ, có mặt ở lớp vào lúc nào?
- Trường có giáo viên hay nhân viên nào được đào tạo về hỗ trợ trẻ có nhu cầu đặc biệt không?
- Ai phụ trách chuyên môn ở cơ sở này, phụ huynh gặp người đó bằng cách nào?
- Trường lấy ý kiến phụ huynh về giáo viên theo cách nào, bao lâu một lần?
Không cần hỏi hết, chỉ cần hỏi những câu gắn với điều gia đình lo nhất. Cách trường trả lời, cụ thể hay chung chung, thẳng thắn hay né tránh, cũng là một thông tin.
Thông tin công khai và lời giới thiệu tuyển sinh khác nhau thế nào
Tài liệu tuyển sinh, trang quảng cáo, buổi giới thiệu là thông tin trường muốn phụ huynh biết, viết theo cách hấp dẫn nhất. Thông tin công khai là thông tin trường phải công bố, theo mẫu, có trách nhiệm pháp lý về tính đúng. Hai loại này không mâu thuẫn, nhưng nên đọc cả hai và đặt cạnh nhau.
Khi tài liệu tuyển sinh dùng những cụm như "giáo viên chuẩn quốc tế", "đội ngũ trăm phần trăm thạc sĩ", "giáo viên bản ngữ toàn thời gian", phần công khai và câu hỏi trực tiếp là chỗ để đối chiếu. Nếu hai nguồn không khớp nhau, hỏi lại để hiểu, vì đôi khi chỉ là cách diễn đạt khác, đôi khi là thông tin cũ chưa cập nhật.
Trang học vụ này không phải nơi đăng thông tin công khai theo Thông tư 09/2024 của từng cơ sở; số liệu cụ thể của từng cơ sở nên được hỏi tại cơ sở hoặc xem ở kênh công khai chính thức của trường.
Đọc thông tin công khai như một thói quen hằng năm
Thông tin công khai được cập nhật theo năm học, nên không chỉ có ích lúc chọn trường. Khi con đã học, đọc lại mỗi đầu năm giúp phụ huynh thấy đội ngũ thay đổi thế nào: tỉ lệ trên chuẩn tăng hay giảm, phân bố chuẩn nghề nghiệp ra sao, số giáo viên trên lớp có đổi không. Những thay đổi lớn là dịp để hỏi nhà trường, qua ban đại diện cha mẹ trẻ hoặc buổi họp đầu năm.
Ban đại diện cha mẹ trẻ cũng là kênh để đề nghị trường trình bày rõ hơn về đội ngũ trong buổi họp, ví dụ kế hoạch bồi dưỡng năm học, cách tuyển và giữ giáo viên. Câu hỏi đi qua ban đại diện thường được trả lời có hệ thống hơn câu hỏi riêng lẻ, và có lợi cho mọi gia đình chứ không chỉ một gia đình.
Cuối cùng, con số chỉ là một phần. Đọc thông tin công khai xong, vẫn nên dành thời gian quan sát lớp, trò chuyện với giáo viên, nghe con kể. Ba nguồn đó cộng lại cho phụ huynh bức tranh đủ hơn về những người đang chăm sóc và dạy con mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Thông tin công khai của trường mầm non đăng ở đâu?
Theo quy định về công khai, trường đăng trên trang thông tin điện tử của mình và niêm yết tại trường, cập nhật theo năm học. Nếu không tìm thấy, phụ huynh có thể hỏi bộ phận văn phòng hoặc ban giám hiệu nơi xem phần công khai của năm học hiện tại.
Trường tư thục có phải công khai thông tin về đội ngũ không?
Có. Thông tư 09/2024 áp dụng cho các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, gồm cả ngoài công lập. Một số nội dung như hạng chức danh nghề nghiệp chỉ liên quan tới công lập, nhưng số lượng, trình độ và kết quả chuẩn nghề nghiệp là phần chung.
Thông tin công khai có ghi tên từng giáo viên không?
Thường không, vì đây là thông tin tổng hợp về đội ngũ. Danh sách giáo viên theo lớp là thông tin trường thông báo cho phụ huynh của lớp đó qua kênh riêng, không thuộc phần công khai chung.
Nếu thông tin công khai không khớp với lời giới thiệu thì nên làm gì?
Hỏi trường để hiểu chỗ khác, vì có thể là cách diễn đạt khác hoặc số liệu chưa cập nhật. Nếu trường không giải thích được và thông tin sai ảnh hưởng tới quyền lợi của trẻ, có thể phản ánh với cơ quan quản lý giáo dục ở địa phương.
Tỉ lệ giáo viên trên chuẩn bao nhiêu là tốt?
Không có ngưỡng chung, vì còn phụ thuộc vùng, loại hình trường và thời điểm. Tỉ lệ trên chuẩn đúng chuyên ngành mầm non cao là dấu hiệu tích cực, nhưng nên đọc cùng phân bố chuẩn nghề nghiệp, độ ổn định của đội ngũ và cách trường bồi dưỡng giáo viên.
Có thông tin nào về tỉ lệ giáo viên nghỉ việc trong phần công khai không?
Thường không có mục riêng về tỉ lệ nghỉ việc. Phụ huynh có thể tự so số liệu đội ngũ qua các năm, hoặc hỏi trực tiếp trường năm vừa rồi có bao nhiêu giáo viên thay đổi và trường làm gì để giữ người.