Theo Điều lệ trường mầm non (Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT), bộ máy nhà trường gồm hội đồng trường, hiệu trưởng và phó hiệu trưởng, các tổ chuyên môn, tổ văn phòng, cùng các hội đồng chuyên trách như hội đồng thi đua khen thưởng và các tổ chức đoàn thể. Hội đồng trường quyết nghị những việc lớn về phương hướng, tổ chức, tài chính và giám sát; hiệu trưởng điều hành hằng ngày và chịu trách nhiệm trước pháp luật về chất lượng chăm sóc, giáo dục; tổ chuyên môn là nơi giáo viên cùng lập kế hoạch và bồi dưỡng nghề.
Phụ huynh hiếm khi gặp hội đồng trường, nhưng hiểu bộ máy giúp biết đúng người để hỏi đúng việc. Một vướng mắc về bữa ăn thì hỏi ai, một khoản thu thì hỏi ai, một nhận xét của cô về con thì ai giải thích thêm. Bài này mô tả từng bộ phận theo Điều lệ, phân biệt hội đồng trường ở trường công lập và tư thục, rồi lập bảng việc nào tìm ai. Chi tiết thành phần và thủ tục có thể được sửa đổi, nên khi cần trích dẫn bạn hãy kiểm bản hiện hành.
Bộ máy một trường mầm non gồm những gì
Đọc Điều lệ, có thể hình dung bộ máy như ba lớp: lớp quyết nghị và giám sát, lớp điều hành, lớp thực hiện. Mỗi lớp có những bộ phận sau.
- Hội đồng trường: tổ chức quản trị, quyết nghị về chiến lược, kế hoạch phát triển, quy chế, chủ trương tài chính và giám sát việc thực hiện.
- Hiệu trưởng: người đứng đầu, quản lý và điều hành mọi hoạt động, chịu trách nhiệm về chất lượng và an toàn.
- Phó hiệu trưởng: giúp hiệu trưởng, thường phân công phụ trách chuyên môn hoặc phụ trách bán trú, cơ sở vật chất.
- Tổ chuyên môn: gồm giáo viên, thường chia theo khối độ tuổi (nhà trẻ, mẫu giáo bé, nhỡ, lớn), có tổ trưởng.
- Tổ văn phòng: gồm nhân viên kế toán, văn thư, y tế, nuôi dưỡng, bảo vệ và các vị trí hỗ trợ.
- Các hội đồng chuyên trách: hội đồng thi đua khen thưởng thành lập hằng năm; hội đồng kỷ luật lập khi có việc; hội đồng tư vấn khi hiệu trưởng cần.
- Các tổ chức đoàn thể: công đoàn, đoàn thanh niên và các tổ chức khác hoạt động theo điều lệ riêng của mình.
Trường nhỏ có thể gộp một số vai trò, ví dụ chỉ có một tổ chuyên môn chung cho cả trường hoặc nhân viên kiêm nhiệm. Điều không đổi là luôn phải có một người đứng đầu chịu trách nhiệm chung, và giáo viên có nơi sinh hoạt chuyên môn định kỳ.
Hội đồng trường ở trường công lập và trường tư thục
Luật Giáo dục 2019 và Điều lệ quy định hai mô hình hội đồng trường khác nhau, vì nguồn lực và chủ sở hữu khác nhau. Bảng so sánh theo đại ý văn bản.
| Nội dung | Trường công lập | Trường tư thục |
|---|---|---|
| Bản chất | Tổ chức quản trị, đại diện cho các bên có lợi ích liên quan | Tổ chức quản trị, đại diện cho nhà đầu tư và các bên có lợi ích liên quan |
| Thành phần (đại ý) | Đại diện ban giám hiệu, tổ chức đoàn thể, giáo viên, nhân viên, chính quyền địa phương, cha mẹ trẻ | Đại diện nhà đầu tư, ban giám hiệu, giáo viên và các thành viên khác theo quy chế của trường |
| Việc quyết nghị chính | Phương hướng phát triển, quy chế tổ chức hoạt động, chủ trương sử dụng tài chính, tài sản; giám sát hiệu trưởng | Chiến lược, kế hoạch phát triển, tổ chức bộ máy, kế hoạch tài chính; đề nghị công nhận hiệu trưởng |
| Liên hệ với phụ huynh | Có đại diện cha mẹ trẻ trong thành phần | Tuỳ quy chế; ý kiến phụ huynh chủ yếu qua ban đại diện và ban giám hiệu |
Điểm cần nhớ: ở trường tư thục, những quyết định về đầu tư, tài chính nằm nhiều ở phía nhà đầu tư và hội đồng trường, còn hiệu trưởng lo phần chuyên môn và điều hành. Phụ huynh có câu hỏi về chất lượng chăm sóc, giáo dục thì làm việc với hiệu trưởng; câu hỏi về chính sách tài chính chung thường cần ban giám hiệu chuyển lên cấp quản trị. Phần pháp lý thành lập trường, hồ sơ cấp phép thuộc một chuyên đề khác và có trang riêng của hệ thống viết.
Hiệu trưởng: tiêu chuẩn, nhiệm kỳ và trách nhiệm
Hiệu trưởng trường mầm non phải là giáo viên đạt trình độ chuẩn được đào tạo, có thời gian công tác trong giáo dục mầm non, đã qua bồi dưỡng quản lý và đáp ứng Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục mầm non (Thông tư 25/2018/TT-BGDĐT). Chuẩn này mô tả năng lực của hiệu trưởng theo các tiêu chuẩn về phẩm chất nghề nghiệp, quản trị nhà trường, xây dựng môi trường giáo dục, phát triển mối quan hệ với gia đình và xã hội, sử dụng ngoại ngữ và công nghệ thông tin.
Ở trường công lập, hiệu trưởng được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ năm năm, được đánh giá hằng năm, và theo Điều lệ có giới hạn số nhiệm kỳ liên tiếp tại cùng một trường. Ở trường tư thục, hội đồng trường đề xuất người làm hiệu trưởng và cơ quan quản lý giáo dục có thẩm quyền công nhận. Ở cả hai loại hình, hiệu trưởng là người ký các văn bản chính thức của trường về chuyên môn và chịu trách nhiệm về an toàn của trẻ trong thời gian ở trường.
Trong công việc hằng ngày, hiệu trưởng lập và tổ chức thực hiện kế hoạch năm học, phân công giáo viên vào nhóm lớp, quản lý hồ sơ trẻ, tổ chức tự đánh giá chất lượng, thực hiện công khai, và là đầu mối cuối cùng trong trường khi phụ huynh phản ánh. Vì vậy, một hiệu trưởng dễ gặp, trả lời có căn cứ là dấu hiệu tốt về cách trường vận hành.
Tổ chuyên môn: nơi phụ huynh không thấy nhưng ảnh hưởng nhiều nhất
Tổ chuyên môn là nơi giáo viên cùng khối độ tuổi họp định kỳ để xây dựng kế hoạch giáo dục theo chủ đề, chia sẻ cách tổ chức hoạt động, dự giờ lẫn nhau, rút kinh nghiệm những ca khó, và đề xuất bồi dưỡng. Điều lệ quy định tổ sinh hoạt định kỳ và khi có việc; tổ trưởng do hiệu trưởng bổ nhiệm.
Với phụ huynh, tổ chuyên môn giải thích vì sao hai lớp cùng độ tuổi trong một trường thường học cùng chủ đề, cùng nhịp. Nó cũng giải thích vì sao khi con bạn có biểu hiện cần theo dõi, cô hẹn "để cô trao đổi thêm trong tổ". Đó không phải cách né tránh mà là quy trình: những quan sát khó được nhiều giáo viên có kinh nghiệm cùng xem trước khi đưa ra nhận định với gia đình.
Chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn khó thấy từ ngoài, nhưng có thể hỏi gián tiếp: trường có dự giờ, có bồi dưỡng chuyên môn định kỳ không; giáo viên mới có người kèm không; khi đổi chủ đề, các lớp cùng khối có cùng chuẩn bị không. Câu trả lời cụ thể cho thấy tổ hoạt động thật, không chỉ có tên trên giấy.
Việc nào tìm ai trong trường
Bảng dưới gợi ý đầu mối đầu tiên cho những việc phụ huynh hay gặp. Nếu đầu mối đầu tiên chưa giải quyết được, bước tiếp theo luôn là ban giám hiệu.
| Việc của phụ huynh | Đầu mối đầu tiên | Bước tiếp theo nếu cần |
|---|---|---|
| Ăn ngủ, sức khoẻ trong ngày của con | Giáo viên chủ nhiệm | Nhân viên y tế, phó hiệu trưởng phụ trách bán trú |
| Nhận xét về sự phát triển của con | Giáo viên chủ nhiệm | Tổ trưởng chuyên môn, phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn |
| Thực đơn, khẩu phần, an toàn thực phẩm | Phó hiệu trưởng phụ trách bán trú | Hiệu trưởng |
| Khoản thu, biên lai, hoàn phí | Kế toán hoặc văn phòng | Hiệu trưởng |
| Đưa đón, an ninh cổng trường | Giáo viên chủ nhiệm, bảo vệ | Ban giám hiệu |
| Sự việc liên quan đến an toàn của trẻ | Hiệu trưởng ngay lập tức | Cơ quan quản lý giáo dục, cơ quan chức năng |
| Ý kiến chung của nhiều phụ huynh | Ban đại diện cha mẹ trẻ em | Ban giám hiệu, hội đồng trường |
Bảng này dựa trên cách phân công phổ biến; mỗi trường có thể khác. Đầu năm học, bạn có thể hỏi trường danh sách đầu mối, nhiều trường đã in sẵn trong sổ tay phụ huynh.
Trường nhiều cơ sở: điểm trường, người phụ trách và trách nhiệm
Ở thành phố lớn, một hệ thống mầm non thường có nhiều cơ sở. Về mặt quy chế, có hai cách tổ chức. Cách thứ nhất: mỗi cơ sở là một trường độc lập, có quyết định cho phép hoạt động riêng, có hiệu trưởng, hội đồng trường và bộ máy riêng. Cách thứ hai: một trường có nhiều điểm trường, các điểm dùng chung hiệu trưởng và hội đồng trường, mỗi điểm có người phụ trách. Điều lệ cho phép trường có điểm trường, với yêu cầu mỗi điểm vẫn đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất và an toàn.
Hai cách này khác nhau ở chỗ ai ký, ai chịu trách nhiệm. Ở cách thứ nhất, mọi văn bản về con bạn do hiệu trưởng của chính cơ sở đó ký. Ở cách thứ hai, người phụ trách điểm trường giải quyết việc hằng ngày, còn những việc lớn đi về hiệu trưởng chung. Thông tin công khai, kết quả kiểm định cũng gắn với "trường" theo đúng nghĩa pháp lý, không nhất thiết với từng cơ sở.
Vì vậy, khi con học ở một cơ sở của một hệ thống, như các cơ sở của Global Star School, câu hỏi hữu ích là cơ sở này thuộc trường nào theo giấy phép, ai là hiệu trưởng chịu trách nhiệm, và đầu mối tại chỗ là ai. Câu trả lời giúp bạn đọc đúng thông tin công khai và gửi ý kiến tới đúng người.
Hội đồng thi đua, hội đồng kỷ luật và vì sao phụ huynh nên biết
Hội đồng thi đua khen thưởng xét danh hiệu cho giáo viên, nhân viên và tập thể theo năm học. Phụ huynh ít liên quan trực tiếp, nhưng đây là nơi ý kiến của cha mẹ, khi được trường lấy, có thể góp vào việc đánh giá giáo viên. Nhiều trường lấy phiếu ý kiến cha mẹ cuối năm; điền phiếu nghiêm túc, cụ thể là cách góp phần của phụ huynh.
Hội đồng kỷ luật được lập khi có giáo viên, nhân viên vi phạm, theo quy định về xử lý kỷ luật viên chức ở trường công lập hoặc quy định lao động và nội quy ở trường tư thục. Khi có sự việc nghiêm trọng với trẻ, phụ huynh có quyền được biết nhà trường đã xử lý thế nào trong phạm vi thông tin được phép công bố, dù không phải mọi chi tiết về nhân sự đều được chia sẻ.
Hiểu hai hội đồng này giúp phụ huynh nhìn đúng vai trò của mình: không phải người kỷ luật giáo viên, nhưng là người cung cấp thông tin trung thực, có dữ kiện, để bộ máy của trường làm đúng việc của nó.
Câu hỏi thường gặp
Trường tư thục có bắt buộc phải có hội đồng trường không?
Có. Luật Giáo dục 2019 quy định trường tư thục có hội đồng trường là tổ chức quản trị, đại diện cho nhà đầu tư và các bên có lợi ích liên quan. Điều lệ trường mầm non cụ thể hoá thành phần, nhiệm vụ. Phụ huynh có thể hỏi trường ai là chủ tịch hội đồng trường và hội đồng họp thế nào.
Phụ huynh có thể ứng cử vào hội đồng trường không?
Ở trường công lập, thành phần hội đồng trường có đại diện cha mẹ trẻ, thường là người được ban đại diện cha mẹ giới thiệu. Ở trường tư thục, việc có đại diện cha mẹ trong hội đồng tuỳ quy chế của trường. Muốn tham gia, phụ huynh nên bắt đầu từ ban đại diện cha mẹ trẻ em.
Hiệu trưởng trường tư thục có phải đạt chuẩn như trường công lập không?
Có. Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục mầm non áp dụng chung, và hiệu trưởng trường tư thục phải được cơ quan quản lý giáo dục có thẩm quyền công nhận. Điều kiện về trình độ, kinh nghiệm và bồi dưỡng quản lý không phân biệt loại hình trường.
Phó hiệu trưởng có quyền quyết định thay hiệu trưởng không?
Phó hiệu trưởng giải quyết công việc trong phạm vi được hiệu trưởng phân công hoặc uỷ quyền và chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng. Với những việc lớn như phân công giáo viên, xử lý sự việc nghiêm trọng, quyết định cuối cùng vẫn thuộc hiệu trưởng.
Một hệ thống nhiều cơ sở thì mỗi cơ sở có hiệu trưởng riêng không?
Tuỳ cách cấp phép. Nếu mỗi cơ sở là một trường riêng thì có hiệu trưởng và bộ máy riêng. Nếu là điểm trường của một trường, điểm đó thường có phó hiệu trưởng hoặc người phụ trách, còn hiệu trưởng chung cho cả trường. Phụ huynh nên hỏi cơ sở con học thuộc trường nào.
Tổ chuyên môn có được gặp phụ huynh để bàn về một trẻ không?
Thông thường giáo viên chủ nhiệm là người trao đổi trực tiếp với phụ huynh. Khi cần, phó hiệu trưởng chuyên môn hoặc tổ trưởng có thể cùng dự buổi trao đổi, nhất là khi bàn về kế hoạch hỗ trợ riêng cho trẻ. Phụ huynh có thể đề nghị có thêm người như vậy trong buổi gặp.