Điều lệ trường mầm non đang áp dụng là văn bản ban hành kèm Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thay cho Điều lệ cũ năm 2008 và các lần sửa đổi của nó. Đây là bộ "luật chơi" chung cho trường mầm non, trường mẫu giáo và nhà trẻ thuộc mọi loại hình: tổ chức bộ máy, nhóm và lớp, sĩ số tối đa, hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục, quyền của trẻ, nhiệm vụ của giáo viên và quan hệ giữa nhà trường với gia đình.
Phụ huynh không cần đọc hết từng điều. Có khoảng năm nhóm nội dung chạm thẳng tới đời sống của con ở lớp; phần còn lại chủ yếu là việc của người quản lý. Bài này đặt Điều lệ vào đúng chỗ của nó trong hệ văn bản, chỉ ra phần nên đọc trước, phần Điều lệ không trả lời, và cách tự kiểm một quy định của trường có khớp với văn bản của Bộ hay không. Các bài khác trong chuyên mục đi sâu từng phần: sĩ số, định mức giáo viên, chế độ sinh hoạt, quyền của cha mẹ, ban đại diện cha mẹ, hội đồng trường, công khai thông tin và kiểm định.
Điều lệ đứng ở đâu trong hệ văn bản giáo dục mầm non
Ở tầng trên cùng là Luật Giáo dục 2019. Luật xác định giáo dục mầm non nhận trẻ từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi, gồm giáo dục nhà trẻ và giáo dục mẫu giáo, đặt mục tiêu phát triển toàn diện và nêu các loại hình cơ sở công lập, dân lập, tư thục. Luật cũng quy định chung về giáo viên, người học, trách nhiệm của gia đình và xã hội. Những gì luật nói đều ở mức nguyên tắc.
Ngay dưới luật là các văn bản của Bộ. Điều lệ trường mầm non cụ thể hoá phần tổ chức và hoạt động của nhà trường. Chương trình giáo dục mầm non (ban hành kèm Thông tư 17/2009/TT-BGDĐT, đã sửa đổi nhiều lần) quy định trẻ được học gì, theo mục tiêu nào. Bên cạnh đó là các thông tư chuyên đề: định mức số người làm việc ở trường công lập, tiêu chuẩn cơ sở vật chất, kiểm định chất lượng và công nhận đạt chuẩn quốc gia, công khai thông tin, quy tắc ứng xử, ban đại diện cha mẹ. Mỗi thông tư lo một mảng, Điều lệ đóng vai khung nối chúng lại.
Tầng thấp nhất là văn bản của chính trường: quy chế tổ chức và hoạt động, quy chế chi tiêu nội bộ, bộ quy tắc ứng xử, nội quy dành cho phụ huynh, thời gian biểu từng lớp. Nguyên tắc rất đơn giản: văn bản tầng dưới được cụ thể hoá, được chặt hơn, nhưng không được trái tầng trên. Khi một nội quy của trường làm bạn băn khoăn, cách hỏi đúng là "điều này dựa trên quy định nào", không phải "trường khác có làm vậy không".
Năm nhóm nội dung của Điều lệ và vì sao phụ huynh nên quan tâm
Văn bản Điều lệ dài vài chục điều, chia theo chương. Thay vì đọc theo thứ tự, phụ huynh có thể đọc theo nhóm nội dung dưới đây. Tên nhóm là cách gọi để dễ tra, không phải tên chương chính thức; khi cần trích dẫn, hãy mở văn bản gốc và ghi đúng số điều.
| Nhóm nội dung | Điều lệ nói gì (đại ý) | Câu hỏi của phụ huynh mà nhóm này trả lời |
|---|---|---|
| Tổ chức nhà trường | Loại hình, nhiệm vụ của trường, hội đồng trường, hiệu trưởng, tổ chuyên môn, tổ văn phòng | Ai chịu trách nhiệm cao nhất về chất lượng và an toàn của lớp con mình đang học? |
| Nhóm trẻ, lớp mẫu giáo | Chia theo độ tuổi, số trẻ tối đa mỗi nhóm lớp, trường hợp ghép lớp, trẻ khuyết tật học hoà nhập | Lớp của con có đúng độ tuổi không, có quá đông không? |
| Hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục | Thực hiện chương trình quốc gia, tổ chức bán trú, chăm sóc sức khoẻ, đánh giá sự phát triển | Con được chăm sóc, học và được theo dõi theo khung nào? |
| Giáo viên, nhân viên và trẻ | Nhiệm vụ, quyền, các hành vi giáo viên không được làm; quyền của trẻ em | Điều gì giáo viên bắt buộc phải làm, điều gì tuyệt đối không được làm với con mình? |
| Nhà trường, gia đình và xã hội | Trách nhiệm phối hợp, nhiệm vụ và quyền của cha mẹ, ban đại diện cha mẹ trẻ em | Cha mẹ có quyền gì, được biết gì, phải làm gì? |
Hai nhóm cuối là phần đáng đọc nhất với phụ huynh, vì chúng mô tả quan hệ trực tiếp giữa gia đình, giáo viên và đứa trẻ. Nhóm thứ hai đáng đọc khi chọn trường hoặc khi thấy lớp có dấu hiệu quá tải. Nhóm đầu tiên ít khi cần đến, cho đến lúc có việc phải phản ánh và cần biết phản ánh với ai.
Điều lệ áp cho những cơ sở nào và loại hình trường có làm khác đi không
Điều lệ áp cho trường mầm non (nhận cả nhà trẻ lẫn mẫu giáo), trường mẫu giáo (chỉ nhận trẻ từ ba tuổi) và nhà trẻ (chỉ nhận trẻ dưới ba tuổi). Các nhóm trẻ độc lập, lớp mẫu giáo độc lập quy mô nhỏ được điều chỉnh bằng một quy chế riêng của Bộ, có nhiều nét giống Điều lệ nhưng yêu cầu khác về tổ chức. Nếu con bạn học ở một cơ sở tự gọi là "trường" nhưng thực chất chỉ có vài lớp, nên hỏi rõ cơ sở được cấp phép theo loại nào, vì văn bản áp dụng sẽ khác.
Về loại hình, trường công lập, dân lập và tư thục đều phải thực hiện Điều lệ và chương trình giáo dục mầm non quốc gia. Khác biệt nằm ở phần quản trị và tài chính: trường công lập có hội đồng trường theo mô hình công lập, trường tư thục có hội đồng trường gắn với nhà đầu tư, cách lập kế hoạch thu chi cũng khác. Còn các quy định chạm tới đứa trẻ, như sĩ số tối đa, chế độ chăm sóc, quyền của trẻ và các hành vi bị cấm, thì áp chung, không phân biệt trường của ai.
Global Star School là hệ trường mầm non tư thục ở TP.HCM, có thêm phần song ngữ và phương pháp riêng của hệ thống. Theo nguyên tắc nêu trên, phần bổ sung đó đặt lên trên khung quốc gia, không thay thế Điều lệ hay chương trình của Bộ. Phụ huynh có thể đối chiếu bất kỳ quy định nội bộ nào của trường với Điều lệ theo đúng cách bài này hướng dẫn.
Những điều Điều lệ không trả lời, và tìm câu trả lời ở đâu
Mức thu và các khoản đóng góp. Điều lệ nói trường phải thực hiện thu chi theo quy định và công khai, nhưng không đặt mức thu. Trường công lập theo khung do địa phương quyết định; trường tư thục tự xây dựng và phải công khai trước khi tuyển sinh. Phần công khai này có thông tư riêng.
Giờ đón, giờ trả và thời gian biểu cụ thể. Chương trình giáo dục mầm non có khung chế độ sinh hoạt theo độ tuổi. Giờ cụ thể là do trường lập trên khung đó, phù hợp điều kiện của mình, và thường ghi trong nội quy hoặc thông báo đầu năm học.
Thực đơn hằng ngày. Quy định chỉ đặt yêu cầu về dinh dưỡng, an toàn thực phẩm và tổ chức bữa ăn. Thực đơn là việc của trường, thường được niêm yết theo tuần.
Tỉ lệ cô trên trẻ trong từng khung giờ. Điều lệ đặt sĩ số tối đa và yêu cầu đủ giáo viên. Định mức giáo viên tính trên mỗi nhóm lớp nằm ở thông tư về vị trí việc làm và định mức của trường công lập. Con số "mấy cô trông mấy trẻ" trong một giờ cụ thể là cách tổ chức của từng trường, không phải quy định.
Chương trình bổ sung, ngoại ngữ, năng khiếu. Những phần này có văn bản riêng, ví dụ chương trình cho trẻ mẫu giáo làm quen với tiếng Anh. Điều lệ chỉ yêu cầu chúng không làm hỏng việc thực hiện chương trình chính.
Cách tự tra Điều lệ bản đang có hiệu lực
Văn bản quy phạm có thể được sửa đổi, bổ sung bằng thông tư khác, và bản bạn đọc trên một trang tin bất kỳ có thể đã cũ. Năm bước sau giúp bạn chắc mình đang đọc đúng bản.
- Tìm văn bản gốc theo số hiệu Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT trên cổng thông tin của Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.
- Xem phần "tình trạng hiệu lực" và mục văn bản liên quan để biết đã có thông tư nào sửa đổi, bổ sung hay chưa.
- Nếu có văn bản sửa đổi, ưu tiên đọc văn bản hợp nhất (ký hiệu VBHN) mới nhất, vì nó gộp sẵn các thay đổi vào đúng chỗ.
- Khi trích một quy định để trao đổi với trường, ghi rõ số điều, khoản và tên văn bản; tránh chép lại đoạn tóm tắt từ mạng xã hội.
- Nếu điều bạn quan tâm nằm ở văn bản khác (định mức, công khai, kiểm định), lặp lại các bước trên với văn bản đó, vì mỗi thông tư có lịch sửa đổi riêng.
Một mẹo nhỏ: Điều lệ thường dẫn chéo tới "quy định hiện hành" thay vì ghi con số. Gặp cụm này, đừng dừng lại ở Điều lệ mà đi theo đúng mảng được nhắc tới, nếu không bạn dễ hiểu nhầm là quy định không có.
Quy chế nội bộ của trường: phụ huynh được xem phần nào
Mỗi trường mầm non có một số văn bản nội bộ bắt buộc hoặc gần như bắt buộc: quy chế tổ chức và hoạt động, quy chế dân chủ trong nhà trường, quy chế chi tiêu nội bộ, bộ quy tắc ứng xử, kế hoạch giáo dục năm học. Không phải văn bản nào cũng là thứ phụ huynh cần đọc, nhưng có ba thứ nên xin xem ngay từ đầu năm: nội quy dành cho phụ huynh và trẻ, bộ quy tắc ứng xử của trường, và thời gian biểu của lớp con.
Bộ quy tắc ứng xử theo quy định phải được công bố công khai, thường niêm yết ở trường. Nội quy cho phụ huynh thường gửi kèm hồ sơ nhập học hoặc trong buổi họp đầu năm. Kế hoạch giáo dục năm học và các nội dung công khai khác thì đăng trên trang thông tin của trường hoặc niêm yết tại trường, theo thông tư về công khai.
Khi đọc nội quy, chú ý những điều khoản đặt nghĩa vụ cho phụ huynh, như thời hạn báo nghỉ, quy định về đón muộn, việc đưa thuốc cho cô. Đây là những điểm hay gây hiểu lầm. Nếu một điều khoản nghe có vẻ trái với Điều lệ, ví dụ hạn chế quyền được biết tình hình của con, hãy hỏi văn phòng nhà trường căn cứ của nó. Một trường làm việc đúng mực sẽ chỉ ra được căn cứ, hoặc điều chỉnh nếu văn bản viết chưa chuẩn.
Câu hỏi thường gặp
Thông tư 52/2020 có thay hoàn toàn Điều lệ trường mầm non cũ không?
Có. Điều lệ ban hành kèm Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT thay thế Điều lệ cũ ban hành năm 2008 cùng các văn bản sửa đổi của nó. Khi đọc tài liệu trên mạng, chú ý năm của văn bản được trích, vì nhiều bài cũ vẫn dẫn điều khoản của Điều lệ trước đây, có chỗ đã khác hẳn bản hiện hành.
Điều lệ có áp cho cơ sở mầm non có vốn đầu tư nước ngoài không?
Cơ sở mầm non có vốn đầu tư nước ngoài còn chịu thêm quy định riêng về hợp tác, đầu tư nước ngoài trong giáo dục, nhất là phần thành lập, chương trình và giáo viên. Phần chăm sóc, an toàn và quyền của trẻ vẫn theo chuẩn chung. Phụ huynh nên hỏi cơ sở được cấp phép theo văn bản nào để biết đối chiếu ở đâu.
Trường có bắt buộc gửi Điều lệ cho phụ huynh không?
Điều lệ là văn bản công khai của Bộ, ai cũng tự tra được nên trường không bắt buộc gửi bản in. Điều trường cần làm là công khai các thông tin theo thông tư về công khai và phổ biến quy chế, quy tắc ứng xử của chính trường. Phụ huynh hỏi một điều khoản cụ thể, trường nên chỉ được căn cứ.
Nội quy của trường chặt hơn Điều lệ thì có sai không?
Không nhất thiết. Văn bản nội bộ được quy định cụ thể và chặt hơn, ví dụ quy định giờ đón trả, cách gửi thuốc hay đồ dùng cá nhân. Nội quy chỉ sai khi trái với Điều lệ hoặc luật, như hạn chế quyền của trẻ, bắt phụ huynh đóng khoản không đúng quy định, hoặc bỏ phần chương trình bắt buộc.
Muốn phản ánh việc trường không làm đúng Điều lệ thì làm thế nào?
Bước đầu là trao đổi bằng văn bản với giáo viên chủ nhiệm hoặc ban giám hiệu, nêu rõ sự việc và điều khoản bạn cho là chưa đúng. Có thể nhờ ban đại diện cha mẹ trẻ em của lớp, của trường chuyển ý kiến. Nếu chưa được giải quyết, phụ huynh gửi đến cơ quan quản lý giáo dục trực tiếp của trường.
Điều lệ có nói gì về việc dạy trước chương trình lớp 1 không?
Việc chuẩn bị cho trẻ năm tuổi vào lớp 1 được điều chỉnh chủ yếu trong chương trình giáo dục mầm non và các văn bản chỉ đạo chuyên môn của Bộ, theo hướng chuẩn bị tâm thế và kỹ năng, không dạy trước chương trình lớp 1. Chuyên mục chuyển tiếp lên lớp 1 của trang này có bài riêng về chủ đề đó.