Theo Điều lệ trường mầm non và Luật Giáo dục 2019, cha mẹ hoặc người giám hộ có quyền được thông tin về tình hình nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục và kết quả đánh giá sự phát triển của con, được góp ý với nhà trường, được tham gia ban đại diện cha mẹ trẻ em và các hoạt động của trường. Song song là trách nhiệm phối hợp với giáo viên, chấp hành nội quy, thực hiện các khoản đóng góp đúng quy định và cùng nhà trường bảo vệ, chăm sóc trẻ.
Quyền và trách nhiệm đi thành cặp: quyền được biết đi cùng trách nhiệm cung cấp thông tin đúng về con; quyền góp ý đi cùng trách nhiệm tôn trọng chuyên môn và nội quy. Bài này sắp các quyền, trách nhiệm theo văn bản, rồi đi vào những tình huống hay gặp nhất: xin xem camera, đăng ảnh của trẻ, đón con hộ, phản ánh khi có sự cố. Nội dung theo đại ý văn bản hiện hành; khi cần trích nguyên văn, bạn nên mở văn bản gốc và ghi số điều.
Ba tầng văn bản nói về cha mẹ
Luật Giáo dục 2019 có các điều riêng về trách nhiệm của gia đình và quyền của cha mẹ hoặc người giám hộ người học. Luật đặt nguyên tắc: gia đình có trách nhiệm tạo điều kiện cho con được học tập, phối hợp với nhà trường; cha mẹ có quyền yêu cầu nhà trường thông báo về kết quả học tập, rèn luyện của con, được tham gia hoạt động giáo dục theo kế hoạch của nhà trường.
Luật Trẻ em 2016 đứng ở góc quyền của đứa trẻ: quyền được chăm sóc, giáo dục, quyền được bảo vệ khỏi mọi hình thức bạo lực, quyền bí mật đời sống riêng tư. Trách nhiệm của cha mẹ trong luật này là bảo đảm các quyền đó, và trách nhiệm của nhà trường là không xâm phạm, đồng thời phát hiện, thông báo khi trẻ có nguy cơ bị xâm hại.
Điều lệ trường mầm non cụ thể hoá cho bối cảnh trường: có điều về nhiệm vụ và quyền của cha mẹ, điều về ban đại diện cha mẹ trẻ em, điều về trách nhiệm phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Ở tầng thấp nhất, nội quy của trường mô tả cách thực hiện: giờ đón trả, ai được đón hộ, cách báo nghỉ, cách gửi thuốc.
Những quyền cha mẹ có theo quy định
Được biết về con. Cha mẹ được nhà trường, giáo viên thông tin về sức khoẻ, ăn ngủ, sự tham gia hoạt động và kết quả đánh giá sự phát triển của con. Ở mầm non, đánh giá là nhận xét theo mục tiêu, không có điểm số hay xếp hạng; cha mẹ có quyền đề nghị cô giải thích cụ thể nhận xét đó dựa trên quan sát nào.
Được biết về nhà trường. Các thông tin về chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất, kết quả kiểm định, các khoản thu là thông tin trường phải công khai theo thông tư về công khai trong cơ sở giáo dục. Cha mẹ không cần "xin" những thông tin này, chúng phải có sẵn ở trang thông tin hoặc niêm yết tại trường.
Được góp ý và phản ánh. Cha mẹ được góp ý về hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục và được phản ánh khi thấy có điều chưa đúng. Kênh chính thức gồm giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu, ban đại diện cha mẹ trẻ em, hộp thư góp ý, và cơ quan quản lý giáo dục khi cần.
Được tham gia. Cha mẹ được tham gia ban đại diện, các buổi họp phụ huynh, các hoạt động mở của lớp như ngày hội, buổi dự hoạt động, và trong nhiều trường là các buổi cha mẹ vào lớp đọc truyện, giới thiệu nghề nghiệp.
Được bảo vệ quyền riêng tư của con. Thông tin cá nhân, hình ảnh, hồ sơ sức khoẻ của trẻ là dữ liệu được pháp luật bảo vệ. Việc thu thập, sử dụng, đăng tải những thông tin này cần có sự đồng ý của cha mẹ theo quy định về quyền trẻ em và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Những trách nhiệm đi kèm
Trách nhiệm của cha mẹ trong Điều lệ không chỉ là đóng góp. Phần lớn là trách nhiệm phối hợp, vì trẻ mầm non chỉ phát triển tốt khi nhịp ở nhà và ở trường khớp nhau.
- Thường xuyên liên hệ với giáo viên, trao đổi về sức khoẻ, thói quen, thay đổi trong gia đình có thể ảnh hưởng tới trẻ.
- Cung cấp thông tin trung thực về sức khoẻ của con: dị ứng, bệnh mạn tính, thuốc đang dùng, các dấu hiệu bất thường.
- Chấp hành nội quy về giờ đón trả, người đón hộ, đồ dùng cá nhân, báo nghỉ và gửi thuốc.
- Phối hợp duy trì nề nếp: giờ ngủ, thói quen tự phục vụ, cách nói chuyện với trẻ ở nhà gần với cách cô làm ở lớp.
- Thực hiện các khoản đóng góp theo đúng quy định đã được công khai; các khoản tự nguyện là tự nguyện thật.
- Tôn trọng giáo viên, nhân viên và các phụ huynh khác, kể cả trên các nhóm nhắn tin của lớp.
- Cùng nhà trường bảo vệ trẻ: báo ngay khi thấy dấu hiệu bất thường ở con, ở trẻ khác hoặc ở người lạ quanh trường.
Bộ quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục do Bộ quy định (Thông tư 06/2019/TT-BGDĐT) yêu cầu mỗi trường xây dựng quy tắc ứng xử riêng, công khai cho mọi người. Nhiều trường có phần dành cho cha mẹ và khách đến trường, nên xin đọc phần đó đầu năm.
Tình huống hay gặp: camera, ảnh của trẻ, đón con hộ
Xin xem camera lớp. Không có quy định chung buộc trường mầm non phải cho phụ huynh xem camera trực tuyến. Một số trường cung cấp, một số không, vì camera ghi hình cả những trẻ khác, liên quan đến quyền riêng tư của trẻ và gia đình khác. Khi có sự việc cần làm rõ, phụ huynh có thể đề nghị trường cùng xem lại đoạn ghi trong khung giờ liên quan, có ban giám hiệu chứng kiến. Cách này vừa bảo vệ con bạn vừa bảo vệ trẻ khác.
Ảnh và video của trẻ. Trường đăng ảnh hoạt động lên trang của trường hay nhóm lớp cần có sự đồng ý của cha mẹ, thường xin bằng văn bản đầu năm. Bạn có quyền đồng ý một phần, ví dụ cho phép trong nhóm lớp kín nhưng không cho phép trên trang công khai. Ngược lại, phụ huynh chụp ảnh buổi lễ có mặt con người khác rồi đăng công khai cũng cần cân nhắc, nhất là khi thấy rõ mặt trẻ khác.
Đón con hộ. Nội quy thường yêu cầu cha mẹ đăng ký trước danh sách người được đón hộ, và giáo viên không giao trẻ cho người không có tên dù người đó tự giới thiệu là người thân. Quy định này có thể gây phiền khi gấp, nhưng nó là lớp bảo vệ quan trọng cho trẻ. Hãy cập nhật danh sách khi có thay đổi, và báo cô trước khi có người lạ đến đón.
Khi có sự việc cần phản ánh: trình tự hợp lý
Phần lớn vướng mắc ở lớp được giải quyết ngay ở bước đầu nếu trao đổi đúng cách. Trình tự dưới đây giữ được quan hệ hợp tác mà vẫn bảo đảm quyền của con.
- Ghi lại sự việc: ngày giờ, điều bạn thấy hoặc con kể, ảnh nếu có (ví dụ vết thương), không thêm suy đoán.
- Trao đổi trực tiếp với giáo viên chủ nhiệm, ở thời điểm cô không phải trông trẻ, nêu sự việc và hỏi cô đã thấy gì.
- Nếu cần, đề nghị gặp ban giám hiệu; mang theo ghi chép và nêu rõ điều bạn mong muốn trường làm.
- Với vấn đề chung của nhiều trẻ, chuyển ý kiến qua ban đại diện cha mẹ trẻ em để được xem xét ở cấp trường.
- Nếu sự việc liên quan đến an toàn, bạo lực hoặc xâm hại, báo ngay cho ban giám hiệu và có thể báo cơ quan chức năng; đường dây quốc gia bảo vệ trẻ em là kênh tiếp nhận chuyên trách.
- Nếu chưa được giải quyết thoả đáng, gửi phản ánh bằng văn bản tới cơ quan quản lý giáo dục trực tiếp của trường.
Một nguyên tắc nhỏ nhưng có ích: tránh đưa sự việc lên nhóm nhắn tin chung của lớp trước khi trao đổi trực tiếp. Trên nhóm chung, chuyện của một trẻ dễ biến thành chuyện của cả lớp, còn người liên quan thì không có cơ hội giải thích.
Thông tin cha mẹ nên cung cấp cho trường ngay đầu năm
Trách nhiệm cung cấp thông tin trung thực nghe chung chung, nhưng trên thực tế nó gói trong vài nhóm thông tin cụ thể. Thiếu một nhóm là cô phải đoán, và ở trẻ dưới sáu tuổi, đoán sai có thể ảnh hưởng tới an toàn.
| Nhóm thông tin | Ví dụ | Vì sao trường cần |
|---|---|---|
| Sức khoẻ | Dị ứng thức ăn, hen, co giật do sốt, thuốc đang dùng | Để bếp điều chỉnh khẩu phần và cô biết cách xử lý khi có dấu hiệu |
| Thói quen | Giờ ngủ, cách dỗ ngủ, đồ vật quen, cách báo đi vệ sinh | Giúp trẻ mới đi học bớt hoảng và cô đọc được tín hiệu của trẻ |
| Ngôn ngữ ở nhà | Gia đình nói tiếng gì với trẻ, trẻ hiểu và nói được những gì | Để cô điều chỉnh cách giao tiếp, nhất là gia đình nói hai thứ tiếng |
| Thay đổi trong gia đình | Có em bé, chuyển nhà, bố mẹ đi công tác dài ngày | Những thay đổi này thường làm trẻ đổi hành vi ở lớp |
| Người đưa đón | Danh sách người được đón hộ, số liên lạc khẩn | Lớp bảo vệ cơ bản nhất cho trẻ ở giờ trả |
Thông tin này thuộc dữ liệu cá nhân của trẻ và gia đình, nên trường có trách nhiệm giữ kín, chỉ dùng cho việc chăm sóc trẻ. Bạn có quyền hỏi trường lưu ở đâu, ai được xem.
Giới hạn của quyền: chỗ nào là chuyên môn của giáo viên
Cha mẹ có quyền góp ý, nhưng việc tổ chức hoạt động giáo dục cụ thể thuộc chuyên môn của giáo viên và nhà trường, theo chương trình và kế hoạch đã duyệt. Đề nghị "cho con học thêm chữ", "cho con ngồi riêng", "không cho con chơi với bạn A" là những đề nghị cô có thể lắng nghe, giải thích, nhưng không phải lúc nào cũng làm theo, vì chúng có thể trái chương trình hoặc ảnh hưởng tới trẻ khác.
Ví dụ, chương trình mầm non không dạy trước chương trình lớp 1, nên đề nghị cho trẻ năm tuổi học viết chữ như học sinh lớp 1 không được đáp ứng ở lớp, dù cô sẽ có các hoạt động làm quen với chữ viết phù hợp. Cũng vậy, cô có trách nhiệm với cả lớp nên không thể dành phần lớn thời gian cho một trẻ theo đề nghị riêng.
Ranh giới hợp lý là: cha mẹ là người hiểu con nhất, giáo viên là người hiểu cách tổ chức lớp nhất. Quyền góp ý được dùng tốt nhất khi cha mẹ cung cấp thông tin về con, còn giáo viên đề xuất cách làm ở lớp, rồi hai bên cùng theo dõi kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Phụ huynh có quyền xem hồ sơ theo dõi sự phát triển của con không?
Có. Kết quả đánh giá sự phát triển của con là thông tin cha mẹ được biết. Cha mẹ có thể đề nghị xem các nhận xét, sản phẩm của trẻ, kết quả cân đo, và được cô giải thích. Hồ sơ của lớp có thông tin của trẻ khác nên trường sẽ chỉ cho xem phần của con bạn.
Trường không cho vào lớp trong giờ học có vi phạm quyền phụ huynh không?
Không vi phạm. Nội quy hạn chế người lạ vào lớp trong giờ học để bảo đảm an toàn và nhịp sinh hoạt của trẻ, áp chung cho mọi phụ huynh. Quyền tham gia của cha mẹ được thực hiện qua các buổi dự hoạt động, ngày hội, họp phụ huynh và trao đổi với cô theo lịch.
Có bắt buộc ký đồng ý cho trường đăng ảnh của con không?
Không bắt buộc. Việc sử dụng hình ảnh của trẻ cần sự đồng ý của cha mẹ, và cha mẹ có thể từ chối hoặc đồng ý có giới hạn. Không đồng ý không được làm ảnh hưởng đến việc chăm sóc, giáo dục trẻ. Nếu đã đồng ý rồi muốn rút lại, hãy báo trường bằng văn bản.
Ông bà đưa đón và trao đổi với cô có được không?
Được, nếu ông bà nằm trong danh sách người đưa đón cha mẹ đã đăng ký. Với các thông tin quan trọng như kết quả đánh giá, sự cố sức khoẻ, cô thường vẫn trao đổi trực tiếp với cha mẹ hoặc người giám hộ. Cha mẹ nên thống nhất với cô ai là người nhận thông tin chính.
Bố mẹ ly hôn thì người không trực tiếp nuôi con có quyền được thông tin không?
Theo pháp luật hôn nhân gia đình, cha mẹ không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền và nghĩa vụ với con, trừ khi có quyết định hạn chế của toà án. Trường thường cần giấy tờ liên quan để xử lý việc đưa đón và cung cấp thông tin cho đúng. Gia đình nên thông báo rõ với trường.
Trường thu khoản ngoài thông báo đầu năm thì phụ huynh làm gì?
Các khoản thu phải được công khai theo quy định. Khi phát sinh khoản mới, phụ huynh có quyền hỏi căn cứ, mục đích và tính chất bắt buộc hay tự nguyện. Nếu chưa rõ, có thể đề nghị ban đại diện cha mẹ trẻ em làm việc với nhà trường trước khi nộp.