Theo Thông tư 19/2018/TT-BGDĐT, trường mầm non được đánh giá theo năm tiêu chuẩn và có hai loại kết quả: kiểm định chất lượng giáo dục với bốn cấp độ, từ cấp độ 1 đến cấp độ 4; và công nhận đạt chuẩn quốc gia với hai mức, mức độ 1 và mức độ 2. Quy trình gồm trường tự đánh giá, đoàn đánh giá ngoài kiểm tra, rồi cơ quan có thẩm quyền công nhận; kết quả có giá trị trong một chu kỳ nhiều năm, hết chu kỳ phải đánh giá lại.
Với phụ huynh, "đạt chuẩn quốc gia" hay "đạt kiểm định cấp độ 3" là những cụm từ hay gặp trên biển trường nhưng ít ai biết chúng đo cái gì. Bài này giải thích năm tiêu chuẩn, khác biệt giữa cấp độ kiểm định và mức chuẩn, quy trình đánh giá, và quan trọng nhất: kết quả nói được gì, không nói được gì về lớp của con bạn. Văn bản có thể đã được sửa đổi; khi cần trích, hãy tra bản hiện hành.
Năm tiêu chuẩn đánh giá trường mầm non
Mỗi tiêu chuẩn gồm nhiều tiêu chí, mỗi tiêu chí có các chỉ báo theo từng mức. Bảng dưới tóm nội dung chính.
| Tiêu chuẩn | Đánh giá điều gì (đại ý) | Phụ huynh có thể tự quan sát gì |
|---|---|---|
| 1. Tổ chức và quản lý nhà trường | Phương hướng phát triển, hội đồng trường, tổ chuyên môn, quản lý hành chính, tài chính, an ninh, an toàn | Thông tin công khai đầy đủ không; quy trình đón trả có chặt không |
| 2. Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và trẻ | Đội ngũ đủ về số lượng, đạt chuẩn trình độ, được bồi dưỡng; tổ chức nhóm lớp, sĩ số | Số cô đạt chuẩn trên số lớp; sĩ số so với mức trần |
| 3. Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học | Khuôn viên, sân chơi, phòng học, phòng ngủ, bếp, nhà vệ sinh, đồ dùng, đồ chơi | Sân chơi có an toàn, đồ chơi đủ và phù hợp tuổi không |
| 4. Quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội | Ban đại diện cha mẹ, phối hợp với gia đình, cộng đồng, công tác tham mưu | Trường lắng nghe và trả lời ý kiến phụ huynh thế nào |
| 5. Hoạt động và kết quả nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ | Thực hiện chương trình, chăm sóc sức khoẻ, dinh dưỡng, kết quả phát triển của trẻ | Thời gian biểu, cách cô tổ chức hoạt động, theo dõi sức khoẻ |
Năm tiêu chuẩn này cũng là khung tốt để phụ huynh tự đánh giá khi đi xem trường, kể cả trường chưa kiểm định. Mỗi cột cuối là một câu hỏi bạn có thể tự trả lời bằng quan sát và thông tin công khai.
Cấp độ kiểm định và mức chuẩn quốc gia khác nhau thế nào
Hai khái niệm dùng chung bộ tiêu chuẩn nhưng không phải một. Bảng dưới đặt chúng cạnh nhau theo đại ý thông tư.
| Kiểm định chất lượng giáo dục | Công nhận đạt chuẩn quốc gia | |
|---|---|---|
| Thang | Bốn cấp độ, từ 1 đến 4 | Hai mức, mức độ 1 và mức độ 2 |
| Điều kiện | Đạt các tiêu chí ở mức tương ứng trong năm tiêu chuẩn | Đạt kiểm định ở cấp độ tương ứng, cộng thêm điều kiện về thời gian hoạt động và kết quả |
| Liên hệ | Cấp độ cao hơn đòi hỏi tiêu chí ở mức cao hơn | Mức độ 1 gắn với kiểm định cấp độ 2; mức độ 2 gắn với kiểm định cấp độ 3 |
| Ý nghĩa | Trường đáp ứng yêu cầu chất lượng ở mức nào | Trường đạt chuẩn do nhà nước đặt ra cho trường mầm non, ở mức nào |
Cấp độ 4 của kiểm định là mức cao nhất, đòi hỏi các tiêu chí đạt những chỉ báo ở mức cao nhất trong bộ tiêu chuẩn; số trường mầm non đạt cấp độ này không nhiều. Nói ngắn: chuẩn quốc gia là một "danh hiệu" dựa trên kết quả kiểm định; muốn có chuẩn quốc gia trước hết phải qua kiểm định.
Quy trình đánh giá diễn ra thế nào
Quy trình có ba chặng chính. Hiểu quy trình giúp phụ huynh biết khi nào trường có thể lấy ý kiến của mình.
- Tự đánh giá: trường lập hội đồng tự đánh giá, thu thập minh chứng theo từng tiêu chí, viết báo cáo tự đánh giá. Đây là chặng dài nhất, thường kéo dài nhiều tháng.
- Lấy ý kiến: trong quá trình tự đánh giá, trường thường lấy ý kiến của giáo viên, nhân viên, cha mẹ trẻ về các hoạt động liên quan tiêu chuẩn 4 và 5.
- Đăng ký đánh giá ngoài: trường đủ điều kiện gửi hồ sơ tới cơ quan quản lý có thẩm quyền.
- Đánh giá ngoài: đoàn chuyên gia nghiên cứu hồ sơ, khảo sát tại trường, phỏng vấn, quan sát hoạt động, đối chiếu minh chứng.
- Công nhận: cơ quan có thẩm quyền ra quyết định công nhận kết quả kiểm định và, nếu đủ điều kiện, công nhận đạt chuẩn quốc gia.
- Cải tiến và đánh giá lại: trường thực hiện kế hoạch cải tiến chất lượng; hết chu kỳ thì đánh giá lại.
Trường mới thành lập thường chưa đủ điều kiện về thời gian hoạt động để đăng ký đánh giá ngoài. Một trường tư thục mới chưa có kết quả kiểm định không có nghĩa là trường kém; nó chỉ có nghĩa là trường chưa qua đánh giá ngoài. Khi đó, báo cáo tự đánh giá (nếu có) và quan sát trực tiếp là nguồn thông tin chính.
Kết quả kiểm định nói gì và không nói gì
Kết quả kiểm định cho biết, tại thời điểm đánh giá, trường đáp ứng các tiêu chí về tổ chức, đội ngũ, cơ sở vật chất, quan hệ với gia đình và kết quả chăm sóc, giáo dục ở mức nào. Nó là bằng chứng khách quan nhất mà phụ huynh có được về một trường, vì do đoàn bên ngoài đánh giá theo bộ tiêu chí chung.
Nhưng kết quả không nói về từng lớp, từng cô. Một trường cấp độ 3 vẫn có thể có một lớp đang gặp khó khăn vì giáo viên mới, và một trường chưa kiểm định vẫn có thể có những lớp rất tốt. Kết quả cũng có độ trễ: được công nhận vài năm trước, nay đội ngũ, cơ sở vật chất có thể đã thay đổi. Và kết quả không đo những điều trường bổ sung ngoài chương trình quốc gia, như chất lượng phần song ngữ.
Vì vậy, cách dùng hợp lý là coi kiểm định như một lớp lọc ban đầu: trường đã được đánh giá ngoài, ở cấp độ nào, còn hiệu lực không. Sau đó vẫn cần đến xem lớp, trò chuyện với giáo viên, đọc thông tin công khai. Đặt chỉ kết quả kiểm định lên bàn cân là bỏ qua phần quan trọng nhất của chất lượng mầm non: tương tác hằng ngày giữa người lớn và trẻ.
Câu nên hỏi trường về kiểm định
Các câu dưới đây giúp phụ huynh hiểu đúng một tấm biển "đạt chuẩn" hoặc "đạt kiểm định", và cũng phù hợp để hỏi trường chưa kiểm định.
- Trường được công nhận kiểm định cấp độ mấy, năm nào, quyết định còn hiệu lực đến khi nào?
- Kết quả công nhận áp cho cả trường hay cho từng điểm trường, cơ sở con học có trong phạm vi đó không?
- Trong báo cáo đánh giá ngoài, những tiêu chí nào trường chưa đạt mức cao, kế hoạch cải tiến là gì?
- Từ lúc được công nhận đến nay, đội ngũ và cơ sở vật chất có thay đổi lớn không?
- Nếu trường chưa kiểm định: trường đã tự đánh giá chưa, dự kiến đăng ký đánh giá ngoài khi nào?
- Trường có lấy ý kiến cha mẹ trong quá trình tự đánh giá không, bằng cách nào?
Câu thứ ba ít khi được hỏi nhưng có giá trị nhất. Một trường tự tin vào quá trình cải tiến sẽ sẵn lòng nói về những điểm mình chưa mạnh, và đó thường là dấu hiệu của văn hoá chất lượng thật.
Chất lượng mà kiểm định khó nhìn thấy: các thang quan sát lớp học
Bộ tiêu chuẩn kiểm định chủ yếu dựa trên hồ sơ, minh chứng và khảo sát tại trường. Giới nghiên cứu giáo dục mầm non từ lâu đã phát triển những công cụ quan sát trực tiếp lớp học để đo phần chất lượng khó thể hiện bằng giấy tờ. Hai công cụ được dùng rộng rãi là thang ECERS (Early Childhood Environment Rating Scale) của Thelma Harms, Richard Clifford và Debby Cryer, ra đời từ năm 1980 và đã qua nhiều lần chỉnh sửa, và hệ thống CLASS của nhóm Robert Pianta, tập trung vào tương tác giữa giáo viên và trẻ.
ECERS nhìn vào môi trường lớp: không gian, đồ dùng, nhịp sinh hoạt, hoạt động, ngôn ngữ, tương tác. CLASS nhìn vào ba mảng: hỗ trợ cảm xúc, tổ chức lớp học, hỗ trợ học tập. Cả hai cần người quan sát được huấn luyện và thời gian quan sát đủ dài, nên không phải thứ phụ huynh tự làm được. Nhưng ý tưởng của chúng thì dùng được: chất lượng nằm ở những điều diễn ra hằng giờ trong lớp, như cô có trò chuyện mở rộng với trẻ không, trẻ có được chọn hoạt động không, giờ chuyển tiếp có êm không.
Một số trường ở Việt Nam dùng những công cụ này để tự đánh giá nội bộ, bên cạnh kiểm định chính thức. Nếu trường của con có làm, đó là thông tin đáng hỏi. Nếu không, khi đi xem lớp, bạn có thể quan sát chính những điều các thang đo này chú ý.
So sánh với các hệ thống đánh giá của nước khác
Nhiều nước có cơ quan độc lập thanh tra hoặc đánh giá cơ sở giáo dục mầm non. Ví dụ, ở Anh, Ofsted thanh tra các cơ sở thực hiện khung EYFS và công bố báo cáo. Ở Úc, khung chất lượng quốc gia dành cho giáo dục và chăm sóc trẻ nhỏ đánh giá cơ sở theo bảy lĩnh vực chất lượng. Các hệ thống này khác Việt Nam về thang đo và tần suất, nhưng chung một ý: đánh giá từ bên ngoài, theo bộ tiêu chí công khai, kết quả công bố cho phụ huynh.
Khi một trường ở Việt Nam nói mình "theo chuẩn" của một nước khác, cần phân biệt ba chuyện: dùng một khung chương trình nước ngoài làm tham khảo; được một tổ chức nước ngoài đánh giá, công nhận; và được cơ quan có thẩm quyền ở Việt Nam kiểm định theo Thông tư 19/2018. Chỉ chuyện thứ ba có giá trị pháp lý theo hệ thống giáo dục quốc dân. Hai chuyện đầu có thể có giá trị chuyên môn, nhưng phụ huynh nên hỏi tên tổ chức, phạm vi và thời điểm cụ thể.
Global Star School thực hiện chương trình giáo dục mầm non quốc gia làm nền, nên việc đánh giá chất lượng theo khung của Bộ áp dụng như mọi trường mầm non khác. Thông tin về kết quả kiểm định, nếu có, thuộc nhóm phải công khai theo quy định.
Câu hỏi thường gặp
Trường đạt chuẩn quốc gia có nghĩa là trường tốt nhất khu vực không?
Không. Chuẩn quốc gia là mức chuẩn nhà nước đặt ra, nhiều trường cùng đạt. Nó cho biết trường đáp ứng yêu cầu về tổ chức, đội ngũ, cơ sở vật chất và chất lượng ở mức đã định, không phải là thứ hạng. Hai trường cùng đạt mức độ 1 vẫn có thể khác nhau nhiều ở cách tổ chức hằng ngày.
Kết quả kiểm định có giá trị bao lâu?
Kết quả kiểm định và công nhận chuẩn quốc gia có giá trị trong một chu kỳ nhiều năm theo thông tư, thường được nhắc là năm năm. Hết chu kỳ trường phải đánh giá lại. Phụ huynh nên xem năm ra quyết định trên giấy chứng nhận để biết kết quả còn hiệu lực hay đã cũ.
Trường tư thục có được kiểm định và công nhận chuẩn quốc gia không?
Có. Thông tư 19/2018 áp cho trường mầm non thuộc mọi loại hình. Trường tư thục đủ điều kiện có thể đăng ký đánh giá ngoài và được công nhận như trường công lập. Việc đăng ký và chuẩn bị cần nhiều tháng, nên không phải trường tư thục nào cũng đã làm.
Phụ huynh có được đọc báo cáo tự đánh giá của trường không?
Kết quả kiểm định thuộc nhóm thông tin phải công khai. Báo cáo tự đánh giá là tài liệu của quá trình kiểm định; nhiều trường đăng tóm tắt hoặc toàn văn trên trang thông tin. Nếu không thấy, phụ huynh có thể hỏi nhà trường hoặc nhờ ban đại diện cha mẹ trẻ em đề nghị.
Trường bị mất công nhận chuẩn quốc gia trong trường hợp nào?
Khi hết chu kỳ mà không đánh giá lại đạt, hoặc khi trường không còn đáp ứng các điều kiện đã được công nhận, ví dụ về cơ sở vật chất, đội ngũ, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét lại. Đây là lý do nên hỏi năm công nhận và tình trạng hiện tại thay vì chỉ nhìn tấm biển.
Kiểm định có đánh giá phần song ngữ hay chương trình bổ sung không?
Bộ tiêu chuẩn tập trung vào việc thực hiện chương trình giáo dục mầm non quốc gia và các điều kiện bảo đảm chất lượng chung. Chương trình bổ sung chỉ được xem ở góc có làm ảnh hưởng tới chương trình chính không. Chất lượng riêng của phần bổ sung phụ huynh cần tìm hiểu qua kênh khác.