Các mốc học vụ trong năm học mầm non: từ tựu trường, đánh giá, tổng kết đến hè

Năm học mầm non đi qua một chuỗi mốc học vụ khá ổn định: tựu trường và khai giảng đầu tháng chín, vài tuần ổn định lớp và quan sát đầu năm, họp phụ huynh đầu năm, các chủ đề nối tiếp, sơ kết học kỳ một quanh tháng một, học kỳ hai qua Tết, đánh giá cuối độ tuổi, tổng kết năm học cuối tháng năm, rồi kỳ hè. Ngày cụ thể của từng mốc phụ thuộc khung thời gian năm học do Bộ ban hành mỗi năm và lịch chi tiết do cấp tỉnh quyết định.

Bài này đi theo dòng thời gian một năm, nói rõ ở mỗi mốc nhà trường làm việc gì về mặt học vụ và phụ huynh có thể chờ đợi gì. Trang không ghi ngày cố định, vì lịch mỗi năm mỗi khác; phụ huynh nên xem thông báo của nhà trường cho năm học hiện tại.

Ai quyết định lịch năm học mầm non

Mỗi năm, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành khung kế hoạch thời gian năm học áp dụng cho giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên. Khung này nêu những mốc chung như thời điểm tựu trường sớm nhất, ngày khai giảng, thời hạn kết thúc học kỳ một, thời hạn hoàn thành chương trình và kết thúc năm học.

Dựa trên khung đó, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh ban hành kế hoạch thời gian năm học cho địa phương mình, có tính đến khí hậu, lễ hội và điều kiện riêng. Với TP.HCM, lịch này do thành phố công bố, thường vào mùa hè trước năm học. Nhà trường căn cứ lịch của thành phố để xếp kế hoạch năm học của trường, và trường tư thục cũng theo khung này cho phần chương trình giáo dục mầm non.

Vì có hai tầng như vậy, một năm có thể lệch năm trước vài ngày. Phụ huynh đừng dựa vào trí nhớ năm cũ; hãy chờ thông báo năm học mới của nhà trường. Trường tư thục có thể nhận trẻ trước hoặc sau những mốc này theo nhu cầu chăm sóc, nhưng các mốc học vụ chính vẫn bám lịch chung.

Dòng thời gian một năm học

Bảng dưới gom các mốc học vụ chính theo thứ tự thời gian, với khoảng thời gian thường gặp. Đây là khung để hình dung, không phải lịch chính thức của bất kỳ năm nào.

Khi một mốc trong bảng không khớp lịch thật của năm, lịch thật luôn thắng. Bảng chỉ để phụ huynh biết thứ tự các việc và mỗi mốc có ý nghĩa gì.

Những tuần đầu năm: vì sao kế hoạch năm chưa chốt ngay ngày đầu

Nhiều phụ huynh nghĩ nhà trường phải có sẵn mọi kế hoạch từ ngày khai giảng. Thực ra phần khung của kế hoạch năm được chuẩn bị từ hè, nhưng phần mục tiêu cụ thể cho từng lớp chỉ hoàn thiện sau vài tuần đầu, khi cô đã gặp và quan sát trẻ. Một lớp ba tuổi năm nay có thể có nhiều trẻ chưa quen nề nếp tập thể; lớp năm tuổi năm nay có thể đã rất mạnh về ngôn ngữ nhưng còn yếu về vận động tinh. Kế hoạch cần biết những điều đó.

Trong những tuần này, cô thường quan sát trẻ trong sinh hoạt và chơi, trò chuyện với gia đình, xem hồ sơ năm trước nếu trẻ đã học ở trường. Kết quả của giai đoạn này được dùng để chọn mục tiêu trọng tâm cho năm và để xếp thứ tự chủ đề. Đây không phải một cuộc kiểm tra đầu vào; trẻ không thi, không có điểm.

Phụ huynh có thể giúp nhiều ở giai đoạn này bằng cách kể với cô về con: con thích gì, sợ gì, ăn ngủ thế nào, ở nhà nói tiếng gì, gần đây có thay đổi gì trong gia đình. Những thông tin đó giúp cô hiểu trẻ nhanh hơn nhiều so với tự quan sát.

Họp phụ huynh đầu năm và ban đại diện cha mẹ

Buổi họp phụ huynh đầu năm là mốc học vụ quan trọng nhất với gia đình. Ở đó nhà trường và cô chủ nhiệm giới thiệu mục tiêu năm học của lớp, lịch chủ đề dự kiến, chế độ sinh hoạt, cách trao đổi thông tin hằng ngày và cách trao đổi kết quả phát triển theo giai đoạn. Đây cũng là dịp phụ huynh đặt câu hỏi về kế hoạch, thay vì chờ đến cuối năm.

Trong buổi họp đầu năm, phụ huynh thường bầu ban đại diện cha mẹ trẻ của lớp, theo điều lệ về ban đại diện cha mẹ học sinh do Bộ ban hành. Ban đại diện là cầu nối giữa gia đình và nhà trường, phối hợp trong một số hoạt động và chuyển ý kiến của phụ huynh. Ban đại diện không quyết định chương trình hay phương pháp; việc đó thuộc chuyên môn của nhà trường.

Một số trường có thêm họp phụ huynh giữa năm hoặc cuối năm. Ngoài các buổi họp chung, phụ huynh luôn có thể hẹn trao đổi riêng với cô khi cần, và đó thường là cách hiệu quả hơn để bàn về một trẻ cụ thể.

Sơ kết, tổng kết và đánh giá cuối độ tuổi

Sơ kết học kỳ một là lúc nhà trường nhìn lại nửa năm: kế hoạch đã thực hiện được đến đâu, chủ đề nào phải kéo dài hoặc cắt, mục tiêu nào trẻ đạt sớm, mục tiêu nào cần thêm thời gian. Kết quả sơ kết dùng để chỉnh kế hoạch học kỳ hai. Với phụ huynh, đây có thể là lúc nhận một bản trao đổi giữa năm về sự phát triển của con, tuỳ trường.

Cuối năm, việc đánh giá theo giai đoạn được tổng hợp lại. Với trẻ năm tuổi, nhà trường còn tham chiếu Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi, ban hành kèm Thông tư 23/2010/TT-BGDĐT, như một công cụ hỗ trợ xem trẻ đã sẵn sàng cho lớp một đến đâu; chuẩn này dùng để định hướng chăm sóc giáo dục, không phải để xếp loại trẻ. Cách đánh giá cụ thể, công cụ, và cách trao đổi kết quả với gia đình được trình bày trong mục đánh giá sự phát triển.

Tổng kết năm học là mốc cuối. Nhà trường đánh giá việc thực hiện kế hoạch năm, lưu hồ sơ của trẻ để chuyển cho cô năm sau, rút kinh nghiệm cho kế hoạch năm tới. Lớp năm tuổi có buổi chia tay trường mầm non. Không có lễ trao giải nhất nhì cho trẻ; mỗi trẻ được ghi nhận theo sự tiến bộ của chính mình.

Kỳ hè ở trường mầm non: có học vụ không

Chương trình giáo dục mầm non của năm học kết thúc vào cuối tháng năm theo lịch chung. Nhưng nhiều gia đình vẫn cần gửi con trong hè, nên không ít trường, nhất là trường tư thục, tiếp tục nhận trẻ trong những tháng hè. Việc này tuỳ từng trường và từng năm, và phụ huynh nên hỏi trực tiếp nhà trường về lịch hè của năm đó.

Nếu trường có chương trình hè, kế hoạch hè thường khác năm học ở vài điểm. Thứ nhất, nhịp nhẹ hơn: nhiều chơi ngoài trời, chơi với nước, đọc sách, dự án ngắn, ít hoạt động học có chủ đích. Thứ hai, lớp có thể được ghép do sĩ số hè thấp hơn, nên cô cần phân hoá nhiều hơn. Thứ ba, hè là lúc trẻ sắp lên lớp mới làm quen dần với phòng mới, cô mới, nhịp mới, để tháng chín không bị chuyển đột ngột.

Với trẻ vừa xong lớp năm tuổi, hè là khoảng trước khi vào lớp một. Đây không phải lúc để học trước chương trình lớp một; những gợi ý cho giai đoạn chuyển tiếp này được bàn ở mục chuyển tiếp lên lớp một.

Ở mỗi mốc, phụ huynh nên hỏi gì

Các mốc học vụ là những lúc thuận tiện nhất để trao đổi với nhà trường, vì cô và tổ chuyên môn đang nhìn lại hoặc chuẩn bị đúng những việc đó. Dưới đây là gợi ý câu hỏi theo từng mốc; không cần hỏi hết, chọn câu hợp với con mình.

• Đầu năm: năm nay lớp của con có mục tiêu trọng tâm nào, và cô cần gia đình chia sẻ thêm gì về con?
• Họp phụ huynh: lịch chủ đề dự kiến thế nào, kết quả phát triển của con được trao đổi vào những lúc nào và bằng hình thức gì?
• Giữa học kỳ một: con đã quen nề nếp chưa, có điều gì cô thấy con cần thêm cơ hội không?
• Sơ kết: kế hoạch học kỳ hai có gì điều chỉnh so với dự kiến đầu năm, vì sao?
• Sau Tết: con có cần thời gian ổn định lại không, gia đình giúp được gì?
• Cuối năm: con đã tiến bộ ở những mặt nào so với chính con đầu năm, năm sau nên chú ý gì?
• Với lớp năm tuổi: nhà trường chuẩn bị tâm thế vào lớp một cho trẻ bằng những hoạt động nào?
• Trước hè: trường có chương trình hè không, nếu có thì nhịp và nội dung khác năm học ra sao?

Câu hỏi tốt nhất luôn là câu hỏi về chính con mình so với chính con mình ở thời điểm trước. Các câu so sánh con với bạn khác trong lớp thường không có câu trả lời hữu ích, vì mỗi trẻ phát triển theo nhịp riêng.

Câu hỏi thường gặp

Năm học mầm non có bao nhiêu tuần?

Số tuần thực hiện chương trình được nêu trong khung kế hoạch thời gian năm học mà Bộ ban hành mỗi năm. Những năm gần đây, khung này thường tương ứng khoảng ba mươi lăm tuần thực học cho mầm non, nhưng phụ huynh nên xem văn bản của đúng năm học và thông báo của nhà trường.

Trường mầm non tư thục có phải theo lịch năm học của thành phố không?

Phần chương trình giáo dục mầm non của trường tư thục vẫn theo khung thời gian năm học chung. Trường có thể nhận trẻ ngoài thời gian đó theo nhu cầu chăm sóc của gia đình, như trong hè, nhưng các mốc học vụ chính như đánh giá cuối độ tuổi, tổng kết vẫn bám lịch chung.

Con nhập học vào tháng mười hai thì có được đánh giá cuối năm không?

Có. Đánh giá theo giai đoạn và cuối độ tuổi dựa trên quan sát trong thời gian trẻ học ở trường. Trẻ vào muộn vẫn được quan sát và có nhận xét, chỉ là cô có ít thời gian hơn, nên phụ huynh càng nên chia sẻ thông tin về con ngay từ đầu.

Có buổi trao đổi kết quả nào giữa năm không?

Tuỳ trường. Nhiều trường có trao đổi sau sơ kết học kỳ một hoặc sau mỗi giai đoạn đánh giá. Nếu không thấy thông báo, phụ huynh có thể chủ động hẹn cô chủ nhiệm; cô luôn có ghi chép quan sát để trao đổi.

Lớp năm tuổi có thi hay kiểm tra trước khi ra trường không?

Không có thi. Trẻ năm tuổi được đánh giá qua quan sát và tham chiếu chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi, nhằm định hướng giáo dục và hỗ trợ chuyển tiếp lên lớp một. Không có điểm số, không có xếp hạng giữa các trẻ.

Hè có nên cho con nghỉ ở nhà không?

Đó là quyết định của gia đình. Kỳ nghỉ dài ở nhà với người thân cũng là trải nghiệm tốt cho trẻ. Nếu gửi trường trong hè, hãy hỏi kế hoạch hè cụ thể; nếu nghỉ, nên cho con quay lại vài ngày trước năm học để làm quen nhịp lớp.