Phụ huynh đồng hành với kế hoạch chủ đề và dự án của lớp hiệu quả nhất theo ba cách: góp vật liệu và vật thật khi cô nhắn, chia sẻ nghề hay hiểu biết của mình với lớp khi được mời, và trò chuyện mở với con ở nhà về điều con đang khám phá. Ba điều nên tránh là làm hộ sản phẩm, dạy trước nội dung sắp học, và so sánh con với bạn. Phần đóng góp của gia đình là để mở rộng trải nghiệm của trẻ, không phải để thay trẻ làm.
Chương trình giáo dục mầm non coi phối hợp giữa nhà trường và gia đình là một điều kiện thực hiện chương trình, và Điều lệ trường mầm non cũng nêu trách nhiệm phối hợp của cha mẹ. Bài này đi vào chỗ cụ thể: khi lớp đang chạy một chủ đề hay một dự án, gia đình làm gì thì giúp, làm gì thì vô tình cản.
Vì sao lớp gửi kế hoạch chủ đề về cho gia đình
Trẻ mầm non không chia đời sống thành chuyện ở trường và chuyện ở nhà. Một trẻ đang say chủ đề động vật sẽ chỉ con mèo hàng xóm, hỏi về con thằn lằn trên tường, đòi đọc cuốn truyện có con voi. Nếu gia đình biết con đang ở chủ đề nào, những câu hỏi đó được đón đúng lúc, và việc học ở trường có chỗ tiếp nối.
Lý do thứ hai là thực tế: nhiều hoạt động trong chủ đề cần vật liệu mà trường không có sẵn đủ đa dạng, như ảnh gia đình, đồ dùng của nghề, vỏ hộp đủ hình dạng, hạt giống. Gia đình là nguồn vật liệu thật, gần với đời sống của chính trẻ, và trẻ thích thú hơn khi thấy món đồ của nhà mình được dùng trong lớp.
Lý do thứ ba là cô cần thông tin từ gia đình. Khi con kể ở nhà về một hoạt động, những gì con nhớ, con thích, con hiểu nhầm là thông tin quý để cô đánh giá hoạt động đó. Kênh trao đổi hai chiều làm kế hoạch của lớp sát với trẻ hơn.
Góp vật liệu: những nguyên tắc nhỏ để món đồ thật sự dùng được
Đọc kỹ lời nhắn của cô. Cô thường nhắn rõ món gì, bao nhiêu, cần trước ngày nào. Gửi đúng giúp cô chuẩn bị kịp; gửi thừa nhiều khi lại thành gánh lưu trữ cho lớp.
Sạch và an toàn. Hộp giấy, chai nhựa phải được rửa và lau khô, bỏ nắp nhỏ dễ nuốt nếu lớp có trẻ nhỏ. Không gửi vật sắc, vỡ được, pin rời, hoá chất, hạt có thể gây dị ứng nếu chưa hỏi cô.
Đồ thật hơn đồ đẹp. Một chiếc lược cũ của bà, một chiếc mũ bảo hiểm của bố có giá trị học hơn một bộ đồ chơi mới mua. Trẻ học từ đồ vật có câu chuyện.
Cho con cùng chuẩn bị. Để con chọn món mang đi, rửa cùng, bỏ vào túi. Con sẽ có điều để kể khi đến lớp, và đó cũng là một phần của chủ đề.
Không bắt buộc, không so sánh. Nếu gia đình không có món cô nhắn, chỉ cần báo cô. Một trường làm tốt không để trẻ nào thấy mình thua vì không mang được đồ. Gia đình cũng không nên mua đồ đắt chỉ để con có món đẹp hơn bạn.
Ảnh và đồ riêng tư. Ảnh gia đình mang lên lớp sẽ được trẻ khác xem và có thể được dán lên tường lớp. Chỉ gửi những ảnh gia đình thấy thoải mái chia sẻ, và hỏi cô cách lớp sẽ dùng ảnh.
Chia sẻ nghề hay hiểu biết với lớp: chuẩn bị thế nào
Chủ đề nghề nghiệp, giao thông, thực phẩm hay một dự án thường có buổi mời phụ huynh đến lớp. Một buổi chia sẻ thành công với trẻ mầm non cần chuẩn bị khác với một buổi nói chuyện cho người lớn.
- Hẹn trước với cô. Hỏi lớp đang ở chủ đề hay dự án nào, trẻ đã biết gì và đang tò mò gì, buổi chia sẻ dài bao lâu. Với trẻ mẫu giáo, mười lăm đến hai mươi phút thường là vừa.
- Mang vật thật. Trẻ học bằng tay. Một người làm bánh mang bột để trẻ nhào, một bác sĩ mang ống nghe để trẻ nghe tim bạn, một người lái xe mang chiếc mũ và đôi găng.
- Nói ít, cho làm nhiều. Chuẩn bị hai ba ý chính bằng câu ngắn, rồi dành phần lớn thời gian cho trẻ chạm, thử, hỏi.
- Chờ câu hỏi của trẻ. Trẻ có thể hỏi những câu bất ngờ. Trả lời ngắn, thật, ở mức trẻ hiểu; không biết thì nói không biết.
- Giữ an toàn. Không mang dụng cụ nguy hiểm, không cho trẻ thử những việc cần kỹ năng người lớn. Hỏi cô trước về mọi vật dụng định mang.
- Để cô dẫn dắt phần kết. Cô sẽ giúp trẻ nhìn lại và nối buổi chia sẻ vào chủ đề, có thể là vẽ lại, đóng vai hay kể lại cho lớp khác.
Không cần có nghề đặc biệt mới được mời. Nghề bán hàng, nghề nấu ăn, nghề làm vườn hay việc nội trợ đều là đề tài trẻ thích, vì trẻ thấy nó quanh mình hằng ngày.
Trò chuyện ở nhà: câu hỏi mở thay cho câu hỏi kiểm tra
Câu "hôm nay con học gì" hiếm khi nhận được câu trả lời, vì với trẻ mọi thứ ở lớp là chơi, và câu hỏi quá rộng. Câu hỏi kiểm tra như "con vật nào đẻ trứng" thì biến buổi tối thành giờ thi. Thay vào đó, gia đình có thể dùng chủ đề của tuần để đặt câu hỏi mở, cụ thể, không có đáp án đúng sai.
Ví dụ, trong chủ đề thực vật: "Hôm nay con có thấy cái lá nào lạ không?", "Nếu con là cái cây, con muốn mọc ở đâu?". Trong chủ đề nghề: "Con thích làm việc của ai nhất trong lớp hôm nay?". Trong một dự án về nước: "Mình thử xem nước trên mái nhà mình chảy đi đâu nhé?". Những câu như vậy mời trẻ kể, tưởng tượng, quan sát tiếp, và cho phụ huynh biết con đang nghĩ gì.
Điều quan trọng không kém là lắng nghe hết câu trả lời, kể cả khi trẻ nói sai. Nếu trẻ nói "cây ăn đất", không cần sửa ngay; có thể hỏi lại "con thấy cây ăn đất bằng cách nào?". Trong một dự án, những hiểu lầm của trẻ là chất liệu cô sẽ dùng; gia đình sửa hết ở nhà vô tình lấy mất điểm xuất phát của lớp.
Những tình huống hay gặp: nên làm và không nên làm
Bảng dưới gom một số tình huống thường gặp khi lớp có chủ đề hay dự án, kèm gợi ý cách ứng xử để giữ phần học cho trẻ.
| Tình huống | Nên | Không nên |
|---|---|---|
| Lớp nhắn mỗi trẻ làm một sản phẩm ở nhà để mang lên | Để con tự làm với vật liệu có sẵn, người lớn chỉ hỗ trợ phần nguy hiểm như cắt bằng dao | Làm hộ cho đẹp, mua sản phẩm làm sẵn |
| Con hỏi một câu về chủ đề mà phụ huynh không biết | Nói thật là không biết, cùng con tìm trong sách, hỏi người biết, quan sát | Bịa câu trả lời cho xong |
| Biết tuần sau lớp sẽ học về chữ cái mới | Để con gặp lần đầu ở lớp | Luyện trước mặt chữ ở nhà cho con giỏi hơn bạn |
| Con mang về một sản phẩm "chưa đẹp" | Hỏi con đã làm thế nào, con thích phần nào | Chê, so với sản phẩm của bạn, làm lại hộ |
| Con kể lớp không học như kế hoạch dán | Hỏi cô nhẹ nhàng về lý do điều chỉnh | Kết luận lớp làm sai, phàn nàn trên nhóm chung |
| Gia đình có chuyến đi liên quan chủ đề | Chụp vài ảnh, nhặt vài vật nhỏ an toàn để con kể với lớp nếu cô đồng ý | Biến chuyến đi thành bài học có kiểm tra |
Điểm chung của cột "nên" là để trẻ là người làm, người hỏi, người kể. Điểm chung của cột "không nên" là người lớn làm thay hoặc biến việc học thành cuộc đua.
Đồng hành khác nhau theo độ tuổi của con
Cách gia đình tiếp nối chủ đề nên đổi theo tuổi. Với con ở nhà trẻ, đồng hành chủ yếu là lặp lại: hát lại bài hát của lớp, đọc lại cuốn truyện tranh cô gửi tên, gọi tên con vật hay đồ vật của chủ đề khi gặp ngoài đường. Trẻ dưới ba tuổi chưa kể lại được nhiều, nên gia đình nên hỏi cô vài câu ngắn mỗi tuần về điều con đang làm quen, thay vì chờ con kể.
Với con ba đến bốn tuổi, gia đình có thể bắt đầu những cuộc trò chuyện ngắn và những trò chơi nhỏ theo chủ đề: đi chợ cùng con trong chủ đề thực phẩm, cho con chọn quả theo màu, đếm vài quả cho vào túi. Con bốn đến năm tuổi đã kể được một chuỗi việc, đặt được câu hỏi vì sao, nên gia đình có thể cùng con quan sát lâu hơn và ghi lại bằng tranh vẽ của con.
Với con năm đến sáu tuổi, đồng hành có thể gồm việc cùng con lên một kế hoạch nhỏ, như chuẩn bị đồ mang lên lớp cho dự án, hay hỏi con định kể với các bạn điều gì. Đây cũng là tuổi nên để con tự làm nhiều nhất, vì sự tự lập và kiên trì là những năng lực con cần khi vào lớp một, nhiều hơn là một sản phẩm hoàn hảo.
Giữ kênh trao đổi với cô về kế hoạch của lớp
Kênh trao đổi giữa gia đình và lớp có nhiều dạng: giờ đón trả hằng ngày, sổ liên lạc hoặc kênh nhắn tin của lớp theo cách nhà trường tổ chức, họp phụ huynh, buổi hẹn riêng. Mỗi dạng hợp với một loại việc. Giờ đón trả hợp với vài câu ngắn về hôm nay. Kênh nhắn tin hợp với thông báo vật liệu, lịch sự kiện. Buổi hẹn riêng hợp với bàn về sự phát triển của con hay một lo lắng cụ thể.
Về kế hoạch chủ đề và dự án, những điều đáng báo cô gồm: con đang rất hứng thú hoặc rất sợ một nội dung, gia đình có vật liệu hay hiểu biết có thể góp, con kể ở nhà một điều cô có thể chưa biết. Những điều đáng hỏi cô gồm: mục tiêu của chủ đề là gì, con đang tham gia thế nào, gia đình có thể tiếp nối ở nhà ra sao.
Ban đại diện cha mẹ của lớp có thể giúp gom ý kiến chung, nhưng ý kiến về chuyên môn như chọn chủ đề hay phương pháp vẫn là việc của nhà trường. Phụ huynh có góp ý về kế hoạch thì nên nói trực tiếp với cô hoặc ban giám hiệu, có lý do cụ thể, thay vì bàn trên nhóm chung nơi dễ thành tranh luận.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình bận, không có thời gian góp vật liệu hay đến lớp thì sao?
Không sao. Đóng góp của gia đình là tự nguyện, và một trường làm tốt không để trẻ thiệt vì gia đình bận. Thời gian ít ỏi buổi tối dành để nghe con kể về lớp đã là cách đồng hành giá trị. Có thể báo cô để cô chuẩn bị sẵn vật liệu dự phòng cho con.
Có nên mua thêm sách và đồ chơi theo từng chủ đề của lớp không?
Không cần. Thư viện, sách cũ, đồ trong nhà và những chuyến đi dạo quanh khu phố đủ để tiếp nối chủ đề. Mua nhiều đồ theo từng chủ đề vừa tốn kém vừa làm trẻ quen với việc học gắn với đồ mới, trong khi điều đáng nuôi là sự tò mò với những gì sẵn có.
Con không chịu kể gì về lớp thì làm sao biết con đang học gì?
Nhiều trẻ không kể khi được hỏi trực tiếp, nhất là lúc vừa đón về. Hãy thử hỏi về một chi tiết cụ thể trong kế hoạch tuần, hỏi vào lúc thư giãn như khi tắm hay trước khi ngủ, hoặc kể chuyện của mình trước. Cô cũng có thể chia sẻ ảnh hay sản phẩm để gia đình có chỗ bắt đầu.
Ông bà ở nhà dạy con theo cách khác lớp thì có sao không?
Trẻ có thể học từ nhiều người với nhiều cách. Điều nên tránh là mâu thuẫn trực tiếp, như ở nhà luyện viết chữ trong khi lớp chưa cho cầm bút viết. Gia đình có thể chia sẻ kế hoạch chủ đề với ông bà để mọi người cùng hướng, và hỏi cô nếu có điều chưa thống nhất.
Phụ huynh nước ngoài không đọc được tiếng Việt thì theo kế hoạch lớp thế nào?
Nên hỏi nhà trường có bản tóm tắt bằng ngôn ngữ khác hay có người hỗ trợ trao đổi không. Những cách đồng hành như góp vật liệu, nghe con kể, chia sẻ văn hoá của gia đình với lớp không cần đọc tiếng Việt. Trẻ có gia đình nói ngôn ngữ khác còn là nguồn phong phú cho chủ đề gia đình và quê hương.
Góp ý về kế hoạch của lớp thì nói với ai?
Bắt đầu với cô chủ nhiệm, vì cô hiểu kế hoạch và hiểu con rõ nhất. Nếu góp ý liên quan đến chương trình chung hay chưa được giải quyết, phụ huynh có thể trao đổi với phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn hoặc ban giám hiệu. Góp ý nên nêu cụ thể điều thấy được và lý do lo lắng.