Thời lượng tiếng Anh ở lớp mẫu giáo được tính theo tuần, và chỉ có nghĩa khi đặt trong tổng thời gian trẻ ở trường. Thông tư 50/2020/TT-BGDĐT nêu số hoạt động làm quen tiếng Anh tối thiểu mỗi tuần và độ dài mỗi hoạt động theo độ tuổi; nhà trường có thể xếp nhiều hơn, nhưng toàn bộ phần tiếng Anh phải nằm trong khoảng thời gian còn lại sau khi các hoạt động của chương trình giáo dục mầm non đã được bố trí đủ.
Nói cách khác, câu hỏi "một tuần con học tiếng Anh mấy tiếng" chỉ trả lời được một nửa. Nửa còn lại là: số giờ đó lấy từ đâu ra. Bài này đưa ra một cách tính đơn giản theo kiểu "ngân sách thời gian", chỉ ra ba cách đếm thường làm con số bị phóng lên, bàn chuyện thời lượng nhiều hơn có tốt hơn không theo những gì nghiên cứu về lượng tiếp xúc ngôn ngữ cho biết, và cách phụ huynh tự đếm từ thời khoá biểu của lớp con.
Thời lượng được quy định ở đâu
Có hai nguồn cần đọc cùng nhau. Nguồn thứ nhất là Thông tư 50/2020, nơi quy định thời lượng tối thiểu của hoạt động làm quen tiếng Anh tính theo tuần và thời gian mỗi hoạt động, tăng dần từ lớp 3–4 tuổi lên lớp 5–6 tuổi. Con số chính xác nên đọc nguyên văn trong văn bản, vì các bài tóm tắt trên mạng chép lại không thống nhất.
Nguồn thứ hai là Chương trình giáo dục mầm non, nơi có chế độ sinh hoạt gợi ý cho trẻ mẫu giáo: các khung đón trẻ, hoạt động học, chơi ở các góc, chơi ngoài trời, ăn, ngủ, hoạt động chiều và trả trẻ, mỗi khung có khoảng thời gian tham khảo. Nhà trường được điều chỉnh theo điều kiện thực tế, nhưng tinh thần là các hoạt động này đều phải có mặt hằng ngày.
Ghép hai nguồn sẽ ra nguyên tắc: tiếng Anh có mức sàn do Thông tư 50/2020 đặt, và có mức trần mềm do chương trình quốc gia tạo ra. Không văn bản nào ghi một con số trần cụ thể, nhưng một khi giờ tiếng Anh bắt đầu chiếm chỗ của hoạt động bắt buộc, trường đã vượt mức trần đó.
Cũng cần phân biệt thời lượng của chương trình làm quen theo Thông tư 50/2020 với thời lượng các hoạt động tiếng Anh khác mà trường thêm vào. Phụ huynh nghe một con số tổng có thể đang nghe cả hai cộng lại. Hỏi tách riêng từng phần giúp biết phần nào là chương trình làm quen có điều kiện theo văn bản, phần nào là sáng kiến của trường, và mỗi phần do ai dạy, theo kế hoạch nào.
Ngân sách thời gian của một tuần: cách tính
Có thể tính như một bản ngân sách, đi từ tổng thời gian xuống từng phần. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một lớp 5–6 tuổi học bán trú năm ngày, chỉ để minh hoạ cách tính; số thật phải lấy từ thời khoá biểu của lớp:
| Phần thời gian | Mỗi ngày (giả định) | Một tuần (giả định) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tổng thời gian ở trường | khoảng 9 giờ | khoảng 45 giờ | Từ giờ đón đến giờ trả trẻ |
| Chăm sóc: ăn, ngủ, vệ sinh | khoảng 4 giờ | khoảng 20 giờ | Phần lớn là giấc ngủ trưa và các bữa ăn |
| Đón, trả trẻ, chuyển tiếp | khoảng 1,5 giờ | khoảng 7,5 giờ | Trẻ đến và về không cùng lúc |
| Hoạt động bắt buộc: học, góc, ngoài trời | khoảng 2,5 giờ | khoảng 12,5 giờ | Theo chế độ sinh hoạt của chương trình |
| Phần còn lại để xếp thêm | khoảng 1 giờ | khoảng 5 giờ | Tiếng Anh, năng khiếu, chơi tự do, ôn lại |
Điều bảng cho thấy là phần "còn lại" nhỏ hơn nhiều người nghĩ. Trong ví dụ, một tuần có khoảng năm giờ linh hoạt, và năm giờ đó còn phải chia cho chơi tự do, hoạt động ôn, những việc nhà trường muốn thêm. Nếu một lời giới thiệu nói trẻ có mười lăm giờ tiếng Anh mỗi tuần ở lớp mẫu giáo bán trú, phụ huynh nên hỏi mười lăm giờ đó đến từ ô nào của bảng.
Ba cách đếm khiến con số bị phóng lên
Đếm cả những khoảnh khắc lồng ghép. Câu chào buổi sáng, bài hát xếp hàng, vài từ tiếng Anh lúc ăn có giá trị riêng, nhưng mỗi lần chỉ vài chục giây. Cộng chúng vào thời lượng như thể đó là giờ học sẽ làm con số tăng gấp mấy lần mà trẻ không thật sự có thêm hoạt động ngôn ngữ nào.
Đếm thời gian có mặt của người nói tiếng Anh. Một giáo viên tiếng Anh có mặt ở lớp cả buổi sáng không có nghĩa là trẻ được tiếp xúc tiếng Anh cả buổi. Nếu trong thời gian đó cô chủ nhiệm dẫn hoạt động học bằng tiếng Việt, thời lượng tiếng Anh thật chỉ là phần giáo viên tiếng Anh tương tác trực tiếp với trẻ.
Đếm theo tiết danh nghĩa. Một khung ghi ba mươi phút thường gồm vài phút ổn định chỗ ngồi, vài phút chuyển sang hoạt động sau, chưa kể trẻ đi vệ sinh. Thời gian hoạt động thật có thể ít hơn đáng kể. Đây không phải lỗi của trường mà là bản chất của lớp trẻ nhỏ, chỉ cần không bị dùng để quảng bá.
Đếm giờ tiếng Anh của cả khối thay vì của một lớp. Một trường hay giới thiệu "mỗi tuần có hai mươi tiết tiếng Anh", nhưng đó là tổng của nhiều lớp. Mỗi lớp chỉ nhận một phần trong số đó. Con số cần hỏi luôn là thời lượng của đúng lớp con học, ở đúng hình thức con đăng ký.
Thời lượng thay đổi thế nào qua ba độ tuổi mẫu giáo
Ba lớp mẫu giáo của trường là Rising Star (3–4 tuổi), Glowing Star (4–5 tuổi) và Super Star (5–6 tuổi). Thời lượng tiếng Anh thay đổi theo độ tuổi vì khả năng tập trung, nhu cầu ngủ và nhịp chăm sóc của trẻ khác nhau. Bảng dưới mô tả xu hướng chung, không phải con số của lớp cụ thể:
| Độ tuổi | Độ dài mỗi hoạt động | Điều chi phối việc xếp lịch |
|---|---|---|
| 3–4 tuổi | Ngắn nhất trong ba lứa | Trẻ mới vào mẫu giáo, cần nhiều thời gian cho chuyển tiếp, ăn, ngủ; tập trung ngắn |
| 4–5 tuổi | Dài hơn một chút | Trẻ chơi nhóm tốt hơn, có thể tham gia trò chơi có luật đơn giản |
| 5–6 tuổi | Dài nhất trong ba lứa | Trẻ chuẩn bị vào lớp 1, hoạt động tiếng Việt về chữ, số cũng tăng nên cũng cần chỗ |
Ở lớp 5–6 tuổi có một sức ép ngược: đây là năm trẻ được chuẩn bị tâm thế vào lớp 1, với các hoạt động làm quen chữ viết và toán bằng tiếng Việt. Một trường tăng mạnh tiếng Anh đúng năm này có thể đang lấy chỗ của phần chuẩn bị mà lớp 1 sẽ cần. Hợp lý hơn là giữ tiếng Anh tăng vừa phải và giữ trọn phần chuẩn bị bằng tiếng Việt.
Nhiều hơn có tốt hơn không: nghiên cứu về lượng tiếp xúc nói gì
Nghiên cứu về trẻ song ngữ cho thấy lượng tiếp xúc có ảnh hưởng thật tới vốn từ và ngữ pháp của trẻ trong từng ngôn ngữ. Các công trình của Erika Hoff và cộng sự về trẻ lớn lên với hai ngôn ngữ, chẳng hạn nghiên cứu đăng trên Journal of Child Language năm 2012, ghi nhận trẻ nghe ngôn ngữ nào nhiều hơn thì phát triển ngôn ngữ đó nhanh hơn, và tổng năng lực hai ngôn ngữ không thua trẻ đơn ngữ.
Nhưng chữ "tiếp xúc" trong các nghiên cứu này là tương tác thật: người lớn nói chuyện với trẻ, đáp lại trẻ, mở rộng câu trẻ nói. Nghe nền, như bật bài hát hay để một người nói tiếng Anh trong phòng mà không trò chuyện với trẻ, có tác dụng kém hơn nhiều. Vì vậy mười phút cô tiếng Anh trò chuyện với một nhóm nhỏ năm trẻ có thể đáng giá hơn ba mươi phút cả lớp ngồi nghe.
Còn một mặt nữa: thời gian là hữu hạn, nên tăng giờ tiếng Anh ở trường đồng nghĩa với giảm giờ ở chỗ khác. Với trẻ mà tiếng Việt là ngôn ngữ chính ở nhà và sẽ là ngôn ngữ học tập ở lớp 1, phần giảm đó không nên rơi vào các hoạt động tiếng Việt có chủ đích. Câu hỏi đúng không phải "bao nhiêu là nhiều nhất" mà là "bao nhiêu thì vẫn còn đủ chỗ cho những gì trẻ cần".
Khi tiếng Anh tăng thì phần nào giảm
Mỗi lần một trường tăng giờ tiếng Anh, có một phần thời gian khác phải nhỏ lại. Thường gặp nhất là giờ chơi tự do buổi chiều bị thay bằng tiết tiếng Anh thứ hai. Chơi tự do nghe như "không học gì", nhưng đó là lúc trẻ tự chọn, tự tổ chức trò chơi với bạn, nghỉ ngơi tinh thần sau một ngày nhiều hoạt động có hướng dẫn. Mất phần này, trẻ dễ mệt, dễ cáu cuối ngày.
Phần thứ hai hay bị lấn là chơi ngoài trời, nhất là những ngày nắng nóng hay mưa, khi trường dễ chuyển sang hoạt động trong phòng và chọn tiếng Anh. Phần thứ ba là giờ kể chuyện, đọc thơ tiếng Việt, vì những hoạt động này linh hoạt nên dễ bị dời.
Phụ huynh có thể hỏi thẳng: nếu năm nay lớp tăng giờ tiếng Anh, hoạt động nào được rút bớt? Một trường đã cân nhắc kỹ sẽ có câu trả lời cụ thể, có khi là "không rút hoạt động nào, chỉ gọn lại thời gian chờ chuyển tiếp", có khi là "giảm một buổi năng khiếu". Câu trả lời "không ảnh hưởng gì" mà không nói rõ vì sao là câu trả lời cần hỏi thêm.
Phụ huynh tự đếm thời lượng từ thời khoá biểu của lớp
Không cần biết văn bản, chỉ cần thời khoá biểu một tuần và một cây bút:
- Xin thời khoá biểu tuần của đúng lớp con, ghi rõ giờ bắt đầu và kết thúc từng khung.
- Gạch các khung chăm sóc (ăn, ngủ, vệ sinh) và đón trả trẻ, cộng lại để biết phần thời gian còn lại cho hoạt động.
- Đánh dấu các khung hoạt động học, chơi ở các góc, chơi ngoài trời và xem ngày nào cũng có không.
- Đánh dấu các khung tiếng Anh có tên riêng, cộng lại theo tuần. Không cộng các khoảnh khắc lồng ghép.
- So tổng giờ tiếng Anh với mức tối thiểu trong Thông tư 50/2020 và với phần thời gian còn lại ở bước hai.
- Ghi lại câu hỏi cho những chỗ không rõ và hỏi giáo viên chủ nhiệm trong buổi trao đổi gần nhất.
Kết quả của phép đếm này không phải để chấm điểm trường. Nó giúp phụ huynh nói chuyện với nhà trường bằng số liệu của chính lớp con, thay vì bằng ấn tượng từ một buổi tham quan hay một câu quảng bá.
Câu hỏi thường gặp
Thông tư 50/2020 có quy định thời lượng tối đa không?
Văn bản nêu thời lượng tối thiểu và yêu cầu việc làm quen tiếng Anh không ảnh hưởng đến chương trình giáo dục mầm non. Mức tối đa không ghi bằng con số, nhưng thực tế bị giới hạn bởi thời gian cần cho các hoạt động bắt buộc trong ngày.
Học tiếng Anh ở trường thêm vài giờ mỗi tuần có đủ để trẻ nói được không?
Vài giờ mỗi tuần đủ để trẻ quen âm, hiểu nhiều câu đơn giản và nói được câu ngắn trong tình huống quen thuộc. Nói trôi chảy cần lượng tương tác lớn hơn nhiều, thường chỉ có khi trẻ dùng tiếng Anh trong đời sống hằng ngày. Kỳ vọng nên đặt theo mục tiêu làm quen.
Có nên chọn trường có nhiều giờ tiếng Anh nhất không?
Số giờ là một yếu tố, nhưng chất lượng tương tác, sĩ số nhóm, sự phối hợp với giáo viên chủ nhiệm và việc giữ đủ hoạt động tiếng Việt quan trọng không kém. Nhiều giờ mà ít tương tác hoặc lấn chương trình chính chưa chắc tốt hơn ít giờ mà làm kỹ.
Trẻ học bán trú và trẻ học nửa ngày có thời lượng tiếng Anh như nhau không?
Thường không. Trẻ học nửa ngày ít thời gian ở trường hơn, nên nếu giữ cùng số giờ tiếng Anh thì tỉ lệ trong ngày cao hơn, dễ lấn hoạt động chính. Phụ huynh nên hỏi riêng thời khoá biểu của hình thức con đăng ký.
Giờ tiếng Anh ngoài giờ chính khoá có tính vào thời lượng không?
Nếu đó là lớp học thêm sau giờ trả trẻ do gia đình đăng ký riêng, nó nằm ngoài kế hoạch giáo dục của lớp và nên được tính riêng. Khi cộng vào, phụ huynh cũng nên tính cả sức của trẻ sau một ngày dài ở trường.
Tuần có ngày lễ thì giờ tiếng Anh có được bù không?
Tuỳ quy định của từng trường. Một số trường bù vào tuần sau, một số coi như nghỉ theo lịch chung. Đây là câu nên hỏi ngay từ đầu năm học, cùng với lịch nghỉ hè và các tuần hoạt động đặc biệt.