Lớp Super Star dành cho trẻ 5–6 tuổi, tương ứng mẫu giáo lớn (lớp lá), năm cuối trước tiểu học. Học vụ năm này nhắm vào sự tự lập và tinh thần trách nhiệm (tự lên kế hoạch, nhận việc, giữ một việc đến cùng), làm việc nhóm có mục tiêu chung, và làm quen với chữ, số, ký hiệu qua hoạt động chơi. Lớp không dạy trước chương trình lớp 1: không tập viết chữ theo mẫu, không làm phép tính trên giấy kiểu tiểu học.
Năm lớp lá là năm phụ huynh lo nhiều nhất, thường vì nghe chuyện "vào lớp 1 phải biết đọc biết viết". Nỗi lo đó dễ đẩy gia đình và cả trường về phía luyện chữ. Bài này nói rõ học vụ của lớp Super Star tập trung vào đâu, vì sao, và chỗ nào là việc của danh mục chuyển tiếp lên lớp 1.
Năm cuối mẫu giáo khác hai năm trước ở đâu
Nội dung năm lĩnh vực vẫn như hai lớp dưới, chỉ nâng độ khó. Điều đổi nhiều nhất là vai của trẻ trong lớp. Ở lớp Super Star, trẻ được giao những việc mà trước đó cô làm: chọn và chuẩn bị đồ cho góc chơi, chia việc trong nhóm, nhắc nhau giờ dọn, giới thiệu sản phẩm của nhóm cho cả lớp. Trẻ là anh chị lớn của khu mẫu giáo, đôi khi được nhờ giúp các em lớp bé trong một hoạt động chung.
Thời gian của mỗi hoạt động dài hơn, và quan trọng hơn là một việc có thể kéo qua nhiều ngày: một bức tranh lớn vẽ tiếp hôm sau, một mô hình làm dở được cất lên kệ, một dự án kéo dài vài tuần. Trẻ năm tuổi đủ sức giữ ý định qua đêm và quay lại với nó, một năng lực mà lớp học đầu tiên của tiểu học sẽ cần hằng ngày.
Trẻ năm tuổi trong cả nước thuộc diện phổ cập giáo dục mầm non, và Bộ GD&ĐT ban hành Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi (Thông tư 23/2010/TT-BGDĐT) gồm bốn lĩnh vực, 28 chuẩn và 120 chỉ số, dùng làm căn cứ theo dõi và hỗ trợ trẻ. Cách đọc bộ chuẩn và chuẩn bị chuyển cấp nằm ở danh mục chuyển tiếp lên lớp 1; ở đây chỉ cần biết bộ chuẩn này không phải bài thi đầu vào tiểu học.
Tự lập và trách nhiệm: những việc lớp lá giao cho trẻ
Lập kế hoạch chơi. Đầu giờ chơi, trẻ nói hoặc vẽ ra mình sẽ vào góc nào, làm gì, với ai. Cuối giờ, trẻ nhìn lại: đã làm được chưa, ngày mai làm tiếp gì. Hai phút ngắn ngủi này là bài tập trực tiếp về đặt mục tiêu và tự kiểm tra.
Trực nhật theo lịch. Mỗi ngày vài bạn nhận việc: tưới cây, chia khăn, xếp ghế, kiểm tra góc đã gọn chưa. Lịch trực nhật dùng ký hiệu và ảnh của trẻ, không cần chữ, để trẻ tự đọc được.
Tự chuẩn bị và giữ đồ. Trẻ tự sắp đồ dùng cá nhân, tự nhớ mang sản phẩm về hoặc mang đồ theo dặn của cô. Quên vài lần là bình thường và là một phần của việc học.
Giải quyết mâu thuẫn bằng lời trước khi tìm cô. Lớp tập cho trẻ một trình tự đơn giản: nói điều mình không thích, nghe bạn nói, cùng tìm một cách. Cô chỉ vào cuộc khi trẻ đã thử mà không được hoặc có nguy cơ an toàn.
Giữ một việc đến cùng. Một trò ghép hình khó, một mô hình đổ đi làm lại. Cô khen sự cố gắng và cách làm cụ thể, không khen chung chung là giỏi, để trẻ hiểu cái gì làm nên kết quả.
Làm quen chữ và số: học qua chơi, không dạy trước lớp 1
Chương trình mầm non cho trẻ năm tuổi làm quen với chữ cái, với việc đọc và viết, cùng các khái niệm số, hình, đo lường. Chữ "làm quen" là chữ then chốt. Trẻ chơi trò tìm chữ cái trong tên các bạn, ghép chữ bằng que, nặn chữ bằng đất, nhận ra chữ quen trên vỏ hộp ở góc bán hàng, "viết" thiệp bằng ký hiệu riêng rồi đọc lại cho cô nghe. Trẻ tập cầm bút đúng tư thế qua vẽ, tô theo đường lượn, chơi mê cung. Trẻ không ngồi chép một trang chữ mẫu, không bị chấm nét đúng sai.
Ở mạch toán, trẻ đếm, so sánh, thêm bớt trên đồ vật thật, chia một nhóm thành hai phần theo nhiều cách, đo chiều dài bằng sợi dây, bằng bước chân, ước lượng rồi kiểm tra. Ký hiệu số xuất hiện như cách ghi lại điều đã đếm, không như bài tính trên giấy.
Lý do không đi nhanh hơn có hai lớp. Lớp thứ nhất là quy định: ngành giáo dục nhiều lần yêu cầu các cơ sở mầm non không dạy trước chương trình lớp 1. Lớp thứ hai là cơ chế: các nghiên cứu về tiền đọc viết chỉ ra những nền như nghe và phân biệt âm trong từ, vốn từ, hiểu câu chuyện, hiểu cách sách in vận hành dự báo việc học đọc sau này; luyện chép chữ sớm không thay được các nền đó.
Một tuần học của lớp Super Star: ví dụ minh hoạ
Bảng dưới là ví dụ giả định cho một tuần trong chủ đề về nghề nghiệp, để thấy năm lĩnh vực đan vào nhau ra sao. Lịch thật của từng lớp do cô lập theo kế hoạch tháng và theo trẻ.
| Ngày | Hoạt động có chủ định | Nối tiếp ở góc và ngoài trời |
|---|---|---|
| Thứ Hai | Trò chuyện về nghề của người thân; trẻ kể, cô ghi lại bằng tranh | Góc phân vai mở tiệm sửa xe; ngoài sân quan sát bác bảo vệ, cô lao công làm việc |
| Thứ Ba | Làm quen với toán: đo và so chiều dài các dụng cụ bằng thước tự làm | Góc xây dựng dựng xưởng; trẻ đo mô hình bằng dây |
| Thứ Tư | Làm quen chữ: tìm chữ cái đầu trong tên các nghề, nặn chữ | Góc sách có tranh về nghề; góc tạo hình làm thẻ nghề bằng ký hiệu |
| Thứ Năm | Tạo hình: vẽ chân dung một người làm nghề mình thích | Ngoài trời: trò chơi vận động mô phỏng thao tác của nghề |
| Thứ Sáu | Trình bày: mỗi nhóm giới thiệu tiệm của mình cho lớp | Dọn góc, bàn chuyện tuần sau làm tiếp gì |
Điều đáng chú ý là cột thứ ba: phần lớn thời gian học của trẻ lớp lá vẫn nằm ở chơi, ở góc và ngoài trời. Giờ có chủ định là nơi cô đưa ra một ý mới; giờ chơi là nơi trẻ dùng ý đó theo cách của mình.
Làm việc nhóm và trình bày: kỹ năng năm lớp lá chú trọng
Trẻ năm tuổi đủ sức làm một việc chung với ba bốn bạn trong thời gian dài, nếu việc đó có mục tiêu rõ và có vai cho mỗi người. Lớp Super Star tổ chức nhiều hoạt động như vậy: cả nhóm làm một cây cầu bằng bìa phải đỡ được một chiếc xe đồ chơi, cả nhóm làm một cuốn sách tranh về khu vườn trường. Trong lúc làm, trẻ tập chia việc, nhận lỗi khi làm hỏng phần của bạn, chấp nhận ý tưởng không phải của mình.
Phần trình bày cuối hoạt động cũng được tổ chức có chủ ý. Trẻ đứng trước lớp, nói nhóm đã làm gì, khó ở đâu, nếu làm lại sẽ đổi gì. Bạn trong lớp được mời hỏi một câu. Với trẻ nhút nhát, cô có thể cho trình bày trong nhóm nhỏ trước, hoặc cầm sản phẩm và chỉ vào thay vì nói nhiều.
Những kỹ năng này ít khi xuất hiện trong danh sách "chuẩn bị vào lớp 1" mà phụ huynh truyền tai nhau, nhưng giáo viên tiểu học thường nhắc đến chúng đầu tiên: nghe hướng dẫn và làm theo, ngồi làm việc cùng bạn, nói được điều mình cần.
Ba hiểu lầm về năm lớp lá
"Lớp lá là lớp luyện thi vào lớp 1." Tuyển sinh lớp 1 ở trường công lập theo quy định hiện hành không dựa trên bài kiểm tra kiến thức của trẻ. Một năm lớp lá dành cho luyện chữ, luyện tính là bỏ phí đúng những gì trẻ năm tuổi cần nhất: chơi có kế hoạch, làm việc nhóm, nói trước người khác.
"Trẻ năm tuổi đã lớn, không cần chơi nhiều nữa." Chơi vẫn là hoạt động chủ đạo đến hết tuổi mẫu giáo. Điều thay đổi là chơi phức tạp hơn: có kế hoạch, có luật, kéo dài nhiều ngày. Cắt chơi để thêm giờ ngồi bàn là đi ngược cách trẻ năm tuổi học.
"Con biết đọc trước thì vào lớp 1 sẽ nhàn." Có trẻ biết đọc sớm một cách tự nhiên, và lớp sẽ bày thêm sách cho trẻ đó. Nhưng trẻ được ép học đọc sớm thường chán ở những tuần đầu lớp 1, khi cả lớp học lại từ đầu, và nhàn ở chữ không giúp trẻ nhàn ở nếp ngồi học, nghe giảng, làm việc với bạn.
Cơ thể sẵn sàng cho một ngày dài hơn
Trẻ năm tuổi chuẩn bị bước sang một nhịp ngày có nhiều thời gian ngồi hơn, nên học vụ lớp lá không bỏ vận động mà còn chú ý nó hơn. Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2019 về vận động cho trẻ dưới năm tuổi khuyến nghị trẻ 3–4 tuổi dành ít nhất 180 phút mỗi ngày cho các loại vận động, trong đó ít nhất 60 phút vận động từ vừa đến mạnh, và không bị giữ ngồi một chỗ quá một giờ mỗi lần; trẻ năm tuổi đứng ở ngưỡng chuyển sang khuyến nghị cho trẻ lớn hơn nhưng tinh thần không đổi. Ở lớp Super Star, giờ vận động có chủ định tập phối hợp nhiều động tác, trò chơi có luật đòi chạy, dừng, đổi hướng theo tín hiệu.
Vận động tinh của năm cuối hướng tới tư thế ngồi và cầm bút: ngồi thẳng lưng, hai chân chạm sàn, cầm bút bằng ba ngón, tay kia giữ giấy. Những điều này được tập qua vẽ, tô, chơi mê cung, không qua chép chữ. Trẻ cũng được nhắc tự nhận ra khi mình mệt, khát, cần đi vệ sinh và tự nói ra, việc rất cần ở lớp học đông hơn sau này.
Câu phụ huynh nên hỏi về học vụ lớp lá
Thay vì hỏi con đã biết bao nhiêu chữ, những câu dưới đây giúp gia đình hiểu con đang thật sự lớn lên ở đâu trong năm cuối:
- Con có tự lập kế hoạch cho giờ chơi được không, và có làm theo kế hoạch đó không?
- Khi gặp việc khó, con thường bỏ dở, nhờ bạn hay tự thử lại?
- Con nhận việc gì trong nhóm, và có chịu nhận việc mình không thích không?
- Con có kể lại được một hoạt động của lớp theo thứ tự trước sau không?
- Ở mạch chữ và số, con đang hứng thú với điều gì, và ở nhà nên nói chuyện với con về điều đó thế nào?
Những câu này giúp cuộc trao đổi đi vào cách con làm việc, thứ gia đình có thể đồng hành, thay vì đi vào một con số. Nếu câu trả lời của cô cho thấy con còn ngại ở một mạch nào đó, hãy hỏi tiếp lớp đang hỗ trợ con bằng cách nào và ở nhà có nên làm gì thêm hay cứ để con theo nhịp lớp.
Kết quả theo dõi cuối độ tuổi được trao đổi theo cách của danh mục đánh giá sự phát triển. Trường không đưa điểm số hay xếp hạng trẻ ở bất kỳ lớp nào.
Câu hỏi thường gặp
Lớp lá ở trường có dạy viết chữ để chuẩn bị vào lớp 1 không?
Không dạy viết chữ theo mẫu tiểu học. Trẻ làm quen với chữ cái qua trò chơi, tập cầm bút và vận động tay qua vẽ, tô đường lượn, nặn, cắt. Việc tập viết chữ có hệ thống thuộc chương trình lớp 1, nơi giáo viên được đào tạo để dạy đúng cách.
Con năm tuổi chưa nhận được hết chữ cái thì vào lớp 1 có theo kịp không?
Chương trình lớp 1 bắt đầu dạy chữ từ đầu nên trẻ không cần biết đọc trước. Điều giúp trẻ theo kịp là nghe tốt, nói được câu rõ, ngồi được một lúc với một việc và làm theo hướng dẫn. Nếu băn khoăn, hãy hỏi cô về những gì cô quan sát được.
Bộ chuẩn phát triển trẻ năm tuổi có phải bài thi không?
Không. Bộ chuẩn ban hành kèm Thông tư 23/2010/TT-BGDĐT là căn cứ để giáo viên và gia đình theo dõi, hỗ trợ trẻ, không dùng để thi hay xếp loại trẻ. Danh mục chuyển tiếp lên lớp 1 có bài giải thích cách đọc bộ chuẩn này.
Con học lớp lá có cần đi học thêm buổi tối không?
Lớp Super Star đã gồm đủ nội dung của chương trình mẫu giáo lớn. Buổi tối trẻ năm tuổi cần chơi, nghe đọc sách, trò chuyện và ngủ đủ. Những lớp luyện chữ buổi tối thường đi trước chương trình lớp 1 và dễ làm trẻ mệt, chán học trước khi vào tiểu học.
Trẻ lớp lá có còn ngủ trưa không?
Chương trình mẫu giáo vẫn có giờ ngủ trưa cho cả lớp lớn, vì trẻ năm tuổi vẫn cần nghỉ để học tốt buổi chiều. Nếp ngủ và đời sống bán trú do trang đời sống trong trường của hệ thống trình bày; bài này chỉ bàn học vụ.
Nếu con học lớp lá ở trường rồi chuyển sang trường tiểu học công lập có được không?
Được. Mọi trường mầm non được cấp phép đều dạy theo chương trình quốc gia, và tuyển sinh lớp 1 công lập theo quy định của địa phương nơi cư trú. Thủ tục tuyển sinh tiểu học không thuộc phạm vi trang học vụ này.