Buổi trao đổi kết quả đánh giá là lúc giáo viên kể lại những gì đã quan sát được về con trong một giai đoạn: con làm được gì, đang tập gì, hứng thú với điều gì, và lớp định hỗ trợ con thế nào trong thời gian tới. Phần của phụ huynh là nghe, hỏi để làm rõ, và kể những gì gia đình thấy ở nhà. Một buổi trao đổi tốt kết thúc với vài việc cụ thể cả hai bên cùng làm, không phải một bản tổng kết khen chê.
Ở nhiều trường, buổi trao đổi gắn với các mốc đánh giá theo giai đoạn hoặc với kỳ họp phụ huynh; có nơi gửi phiếu nhận xét kèm theo, có nơi chỉ trao đổi trực tiếp. Thời gian thường ngắn, nên phụ huynh chuẩn bị trước sẽ nhận được nhiều hơn. Bài này gợi ý cách chuẩn bị, những câu hỏi đáng đặt ra, cách hiểu các câu chữ hay gặp trong phiếu nhận xét, và cách phản ứng khi điều nghe được không như mong đợi.
Một buổi trao đổi thường gồm những phần nào
Không có kịch bản chung bắt buộc, nhưng buổi trao đổi về kết quả đánh giá ở mầm non thường đi theo một trật tự quen thuộc. Giáo viên mở đầu bằng bức tranh chung về con ở lớp: tâm trạng khi đến trường, mối quan hệ với bạn và cô, những hoạt động con yêu thích. Sau đó là những điều con đã làm được trong giai đoạn vừa qua, thường kèm ví dụ hoặc sản phẩm trong hồ sơ.
Phần tiếp theo là những điều con đang tập, tức các chỉ số chưa đạt hoặc đang ở mức cần hỗ trợ. Giáo viên có kinh nghiệm luôn đặt phần này sau phần con làm được, và kèm theo kế hoạch của lớp thay vì chỉ nêu khó khăn. Cuối buổi là phần trao đổi hai chiều: gia đình kể về con ở nhà, hai bên thống nhất vài việc nhỏ có thể làm.
Nếu buổi trao đổi chỉ có một chiều, cô nói và phụ huynh nghe, thì nó mới đi được nửa đường. Thông tin từ gia đình là một trong năm nguồn đánh giá được chương trình nêu tên, và nhiều điều cô chưa rõ về con chỉ gia đình mới trả lời được: con có tự làm việc đó ở nhà không, con ngủ mấy giờ, gần đây trong nhà có gì thay đổi.
Chuẩn bị trước buổi trao đổi
Vài phút chuẩn bị ở nhà giúp buổi trao đổi ngắn ngủi có ích hơn nhiều:
- Ghi lại vài điều con làm được gần đây ở nhà, những việc mới, những câu con nói làm cả nhà bất ngờ. Đây là thông tin cô rất cần.
- Ghi một hai điều gia đình đang băn khoăn, viết cụ thể bằng hành vi: "con hay khóc khi phải tắt ti vi" thay vì "con khó bảo".
- Nhìn lại hồ sơ hoặc sản phẩm con mang về trong giai đoạn vừa qua, để có thể hỏi về một sản phẩm cụ thể.
- Hỏi chính con một câu nhẹ nhàng như "ở lớp con thích làm gì nhất?" Câu trả lời của con là một góc nhìn đáng mang theo.
- Thống nhất giữa bố và mẹ nếu chỉ một người đi, để mang theo cả băn khoăn của người ở nhà.
- Chọn tâm thế nghe để hiểu, không phải nghe để biết con đứng thứ mấy. Buổi trao đổi không có thứ hạng nào để mang về.
Nếu buổi trao đổi rơi vào lúc gia đình đang có chuyện có thể ảnh hưởng tới con, như sắp chuyển nhà hay có người thân ốm, hãy kể với cô ngay từ đầu. Điều đó giúp cô đặt kết quả đánh giá vào đúng hoàn cảnh.
Những câu hỏi đáng đặt ra
Thời gian có hạn, nên chọn câu hỏi mở và cụ thể. Một số câu dưới đây phù hợp với hầu hết các buổi trao đổi:
- "Cô kể giúp một lần gần đây con làm điều gì làm cô chú ý?" Câu này mời giáo viên nói bằng ví dụ thật.
- "Con thường chọn chơi ở đâu, chơi với ai khi được tự chọn?"
- "Điều con đang tập nhiều nhất bây giờ là gì, và lớp sẽ hỗ trợ con thế nào?"
- "Ở nhà gia đình có thể làm gì nhỏ, tự nhiên, để góp vào việc đó?"
- "Có điều gì cô thấy ở con mà gia đình có thể chưa biết?"
- "Khi nào là lần trao đổi tiếp theo, và nếu có gì cần báo sớm thì liên lạc với cô bằng cách nào?"
Câu nên tránh là "con có giỏi hơn các bạn không" hay "con đứng thứ mấy trong lớp". Không phải vì giáo viên giấu, mà vì đánh giá ở mầm non không được làm để trả lời câu hỏi đó, và một giáo viên làm đúng sẽ lịch sự từ chối so sánh.
Đọc các câu chữ hay gặp trong phiếu nhận xét
Phiếu nhận xét thường ngắn, và vài cụm từ quen thuộc có thể được hiểu theo nhiều cách. Gặp những cụm này, phụ huynh nên hỏi thêm để biết cô thật sự thấy gì:
| Câu chữ trong phiếu | Có thể có nghĩa là | Câu nên hỏi lại cô |
|---|---|---|
| Con còn nhút nhát | Con quan sát lâu trước khi tham gia, ít nói trước đông người | Con nhút nhát ở hoạt động nào, có bạn nào con chơi thoải mái không? |
| Con cần tập trung hơn | Con rời hoạt động sớm hơn phần lớn bạn, hoặc chỉ ở một số hoạt động | Con giữ được lâu ở hoạt động nào, dễ rời ở hoạt động nào? |
| Con hiếu động | Con thích vận động, có khi khó ngồi yên ở giờ hoạt động tĩnh | Lúc nào con khó theo nhất, lớp đã thử cách gì? |
| Con tiến bộ tốt | Con đã đạt thêm nhiều chỉ số so với giai đoạn trước | Cụ thể con đã làm được điều gì mới? |
| Con chưa mạnh dạn giao tiếp | Con ít chủ động bắt chuyện với cô hoặc bạn | Con có nói chuyện với bạn khi chơi không, hay chỉ ít nói với người lớn? |
Nguyên tắc chung khi đọc phiếu: mọi tính từ đều cần được đổi ra hành vi. "Nhút nhát", "hiếu động", "ngoan" là kết luận của người viết; điều gia đình cần là những việc cụ thể con làm, ở hoạt động nào, vào lúc nào. Đổi được như vậy thì mới biết có cần làm gì không.
Khi điều nghe được không như mong đợi
Có những buổi trao đổi mang tới tin không vui: con chưa đạt nhiều chỉ số trong một lĩnh vực, con hay xung đột với bạn, cô thấy con khó khăn kéo dài ở một mảng nào đó. Phản ứng tự nhiên của nhiều phụ huynh là bối rối, phòng thủ, hoặc trách mình. Cả ba đều dễ hiểu, nhưng đều làm cuộc trò chuyện dừng lại đúng lúc nó cần đi tiếp.
Điều có ích nhất lúc đó là hỏi để hiểu: cô thấy điều này trong những hoạt động nào, từ khi nào, lớp đã thử những cách gì, kết quả ra sao. Câu trả lời giúp phân biệt một khó khăn nhất thời, thường gắn với hoàn cảnh như mới chuyển lớp, mới có em, với một khó khăn bền hơn cần theo dõi kỹ.
Phụ huynh cũng có quyền kể lại một bức tranh khác nếu ở nhà con không như vậy. Khác biệt giữa lớp và nhà không có nghĩa một bên nói sai; nó là thông tin, cho biết điều gì ở môi trường lớp đang làm con khó khăn. Khi khó khăn kéo dài và hai bên đều đã thử điều chỉnh mà chưa đỡ, giáo viên có thể gợi ý tìm tới chuyên gia để đánh giá sâu hơn. Đó là một gợi ý để hiểu con rõ hơn, không phải một kết luận về con.
Trao đổi ngoài những buổi chính thức
Buổi trao đổi theo giai đoạn chỉ là vài lần trong năm, còn sự phát triển của con diễn ra mỗi ngày. Giữa các buổi đó, kênh trao đổi hằng ngày như lời dặn lúc đưa đón, sổ liên lạc hay tin nhắn qua ứng dụng của trường giữ cho thông tin không bị đứt quãng. Kênh này hợp với những việc ngắn và cụ thể: đêm qua con ngủ muộn, sáng nay con kêu đau bụng, cuối tuần con vừa đi chơi xa về.
Nó không hợp với những câu chuyện dài về sự phát triển của con. Ba phút lúc đón trẻ, khi cô còn đang trông cả lớp và trả những trẻ khác, không đủ để bàn chuyện con chưa đạt một nhóm chỉ số hay con hay xung đột với bạn. Với những chuyện như vậy, phụ huynh nên xin một buổi hẹn riêng, nói trước nội dung muốn trao đổi để cô chuẩn bị ghi chép và sản phẩm liên quan.
Tin nhắn cũng có giới hạn của nó. Câu chữ ngắn dễ bị hiểu sai giọng, nhất là khi phụ huynh đang lo. Một nguyên tắc đơn giản đáng giữ: tin nhắn dùng để báo việc và hẹn gặp, còn những điều cần lắng nghe nhau thì để nói trực tiếp. Giáo viên cũng không nên được kỳ vọng trả lời tin nhắn ngoài giờ làm việc, trừ việc khẩn về sức khoẻ và an toàn của trẻ.
Sau buổi trao đổi
Chọn một hai việc, không phải mười việc. Một buổi trao đổi có thể gợi ra nhiều ý, nhưng gia đình chỉ nên chọn một hai việc nhỏ, làm đều đặn. Việc nhỏ làm được hằng ngày có ích hơn kế hoạch lớn bỏ dở sau một tuần.
Kể lại cho con theo cách tích cực. Trẻ thường tò mò bố mẹ nói gì với cô. Kể cho con nghe điều cô khen cụ thể, như "cô kể con giúp bạn cất đồ chơi", để con biết người lớn để ý những việc tốt con làm.
Ghi lại để lần sau đối chiếu. Vài dòng ghi về điều cô nói và việc gia đình định làm sẽ rất có ích ở buổi trao đổi kế tiếp, khi hai bên cùng nhìn xem đã đổi được gì.
Báo cô khi có thay đổi. Không cần đợi tới buổi sau. Nếu ở nhà con có tiến bộ hoặc có chuyện mới phát sinh, một lời nhắn ngắn giúp cô theo dõi liên tục.
Đừng biến việc cần tập thành giờ học thêm. Nếu cô nói con đang tập cầm kéo, việc ở nhà là để con cắt giấy gói quà, cắt rau thơm bằng kéo an toàn khi phụ nấu ăn, chứ không phải mua một quyển bài tập cắt dán bắt con làm mỗi tối. Kỹ năng được tập trong đời sống thật vừa nhẹ nhàng cho con, vừa bền hơn, và con không cảm thấy mình đang bị sửa lỗi.
Giữ bình tĩnh trước mặt con. Nếu buổi trao đổi mang tin chưa vui, nỗi lo của bố mẹ rất dễ lộ ra trong cách nói chuyện với con tối hôm đó. Trẻ không hiểu chuyện chỉ số, nhưng cảm nhận rất rõ khi người lớn căng thẳng vì mình. Bàn bạc giữa người lớn với nhau trước, rồi mới quyết định nói gì với con.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì có một buổi trao đổi kết quả đánh giá?
Tuỳ kế hoạch từng trường, thường gắn với các mốc đánh giá theo giai đoạn và kỳ họp phụ huynh trong năm học. Ngoài các buổi đó, phụ huynh luôn có thể xin một buổi gặp riêng khi có băn khoăn.
Có nên cho con đi cùng buổi trao đổi không?
Với buổi trao đổi về kết quả đánh giá, phần lớn trường không mời trẻ tham gia, để người lớn trao đổi thẳng thắn về những điều con đang tập. Một số lớp mẫu giáo lớn có thêm phần cho trẻ giới thiệu hồ sơ của mình với bố mẹ, đó là một hoạt động riêng.
Bố mẹ bận không đến được thì làm sao?
Có thể hỏi trường về hình thức trao đổi qua điện thoại hay gặp trực tuyến, hoặc nhờ ông bà đi cùng một danh sách câu hỏi viết sẵn. Điều quan trọng là thông tin từ gia đình vẫn tới được cô và kết quả của con vẫn tới được bố mẹ.
Phiếu nhận xét chỉ toàn lời khen chung thì có nên hỏi thêm không?
Nên. Lời khen chung chung không giúp gia đình biết con đang ở đâu. Phụ huynh có thể hỏi nhẹ nhàng cô thấy con làm được gì cụ thể, và giai đoạn tới con đang tập gì.
Có nên so kết quả của con với con nhà người quen học cùng lớp không?
Không nên. Mỗi trẻ được đánh giá theo mục tiêu của độ tuổi và theo sự thay đổi của chính trẻ. Hai trẻ cùng lớp có thể chênh nhau gần một năm tuổi và có thế mạnh rất khác nhau, nên so sánh chỉ gây lo lắng không cần thiết.
Gia đình nói hai ngôn ngữ ở nhà có nên kể với cô không?
Nên kể. Trẻ lớn lên với hai ngôn ngữ có thể có vốn từ chia giữa hai thứ tiếng, và cô cần biết để đánh giá phần ngôn ngữ cho đúng, không vội kết luận con chậm nói khi con chỉ đang dùng tiếng còn lại nhiều hơn.