Ở Global Star School, theo trang học vụ, chương trình giáo dục mầm non quốc gia của Bộ Giáo dục và Đào tạo là phần "cộng một" trong phương pháp Global Nexus "sáu trụ cột cộng một": phần nền bắt buộc mà sáu trụ cột của hệ được ghép vào, không thay thế. Nói cách khác, mục tiêu, năm lĩnh vực phát triển, kết quả mong đợi theo độ tuổi và nguyên tắc đánh giá của chương trình quốc gia giữ nguyên; sáu trụ cột là cách nhà trường tổ chức thêm trải nghiệm, nhấn mạnh và làm sâu những mảng đã có trong khung.
Bài này chỉ giải thích chỗ ghép: vì sao chọn cách đặt chương trình quốc gia làm nền, nguyên tắc ghép là gì, những phần không được đổi, và phụ huynh nhận ra sự ghép đó trong ngày của trẻ ở đâu. Nội dung chi tiết của từng trụ cột và triết lý của phương pháp được trình bày ở trang Global Nexus Education, không lặp lại ở đây.
Vì sao chương trình quốc gia được đặt làm nền chứ không phải một lựa chọn
Lý do đầu tiên là pháp lý. Global Star School là trường mầm non hoạt động trong hệ thống giáo dục Việt Nam, nên thực hiện chương trình do Bộ ban hành là nghĩa vụ, không phải lựa chọn. Mọi phương pháp riêng chỉ có thể nằm trong phần mà chương trình để cho trường chủ động phát triển.
Lý do thứ hai là học vụ. Chương trình quốc gia đã có sẵn một cấu trúc phủ đủ các mặt phát triển của trẻ từ 3 tháng đến 6 tuổi, với kết quả mong đợi theo từng độ tuổi và cách đánh giá không chấm điểm. Dựng một hệ mục tiêu khác song song sẽ buộc giáo viên theo dõi hai bộ tiêu chí, dễ khiến một vài lĩnh vực bị đẩy lên còn những lĩnh vực khác bị bỏ rơi.
Lý do thứ ba là con đường phía trước của trẻ. Phần lớn trẻ sau mầm non sẽ vào lớp một ở trường tiểu học Việt Nam, nơi chương trình giáo dục phổ thông nối tiếp từ những năng lực nền của mầm non. Giữ chương trình quốc gia làm nền giúp bước chuyển tiếp ấy liền mạch, dù trẻ đã có thêm trải nghiệm của phương pháp riêng.
Những phần không được đổi khi ghép
Khi ghép bất kỳ phương pháp nào vào chương trình quốc gia, một số thứ giữ nguyên như ranh giới cứng. Với nhà trường, đó là:
- Mục tiêu giáo dục mầm non theo Luật Giáo dục 2019: phát triển toàn diện, hình thành yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị vào lớp một.
- Đủ các lĩnh vực phát triển: bốn ở nhà trẻ, năm ở mẫu giáo. Trụ cột nào cũng không được thay hay lấn mất một lĩnh vực.
- Kết quả mong đợi theo độ tuổi là mốc theo dõi trẻ. Các trụ cột không đặt thêm "chỉ tiêu" riêng để đo trẻ.
- Nguyên tắc chăm sóc: chế độ sinh hoạt hợp lứa tuổi, an toàn, dinh dưỡng, giấc ngủ trưa không bị cắt cho hoạt động bổ sung.
- Nguyên tắc đánh giá: quan sát, ghi nhận, không chấm điểm, không xếp hạng trẻ.
- Không dạy trước chương trình lớp một, kể cả khi mục tiêu chuẩn bị vào lớp một được nhấn mạnh ở lớp Super Star.
- Tiếng Việt là ngôn ngữ chính của hoạt động giáo dục; làm quen tiếng Anh thực hiện theo chương trình riêng của Bộ.
Những điều trên không phải lời hứa tiếp thị mà là ranh giới mà bất kỳ trường mầm non nào trong hệ thống quốc dân đều phải giữ. Nhắc lại chúng ở đây để phụ huynh có căn cứ khi trao đổi với trường.
Đọc tên sáu trụ cột đối chiếu với năm lĩnh vực
Trang học vụ nêu tên sáu trụ cột của phương pháp. Bảng dưới là cách đọc đối chiếu tên trụ cột với lĩnh vực của chương trình quốc gia mà nó chạm tới nhiều nhất, để phụ huynh thấy sự ghép nằm ở đâu. Đây là bảng đọc hiểu, không phải mô tả nội dung trụ cột:
| Trụ cột (tên trên trang học vụ) | Lĩnh vực của chương trình quốc gia chạm nhiều nhất |
|---|---|
| Ngôn ngữ khai phóng | Phát triển ngôn ngữ; phần làm quen tiếng Anh theo chương trình riêng |
| Tư duy đa chiều | Phát triển nhận thức: quan sát, so sánh, giải quyết vấn đề đơn giản |
| Kỹ năng sống | Phát triển thể chất (tự phục vụ, an toàn) và tình cảm, kỹ năng xã hội |
| Nhân cách vững vàng | Tình cảm và kỹ năng xã hội; vế "yếu tố đầu tiên của nhân cách" trong mục tiêu |
| Nghệ thuật và biểu đạt | Phát triển thẩm mỹ |
| Học qua trải nghiệm | Nguyên tắc tổ chức hoạt động của cả chương trình: chơi, trải nghiệm, khám phá |
Hai quan sát từ bảng. Thứ nhất, mọi trụ cột đều có chỗ đứng trong khung có sẵn, nên ghép không cần mở lĩnh vực mới. Thứ hai, trụ cột cuối gần như trùng với nguyên tắc phương pháp của chương trình quốc gia; đó là chỗ hai bên nói cùng một ngôn ngữ chứ không phải phần cộng thêm.
Ghép ở tầng kế hoạch, không ở tầng thời khoá biểu
Có hai cách ghép một phương pháp riêng vào chương trình quốc gia. Cách thứ nhất là ghép ở thời khoá biểu: chừa ra những "giờ phương pháp" riêng, tách khỏi phần còn lại của ngày. Cách này dễ trình bày nhưng hay dẫn tới tình trạng hai chương trình chạy song song, trẻ chuyển qua lại giữa hai hệ mục tiêu, còn giáo viên phải chia ngày ra từng ô.
Cách thứ hai là ghép ở tầng kế hoạch: khi lớp chọn mục tiêu cho một chủ đề từ kết quả mong đợi của chương trình quốc gia, giáo viên hỏi tiếp "trụ cột nào giúp đạt mục tiêu này sâu hơn". Hoạt động sinh ra từ câu hỏi đó vẫn nằm trong chơi góc, hoạt động học, chơi ngoài trời, sinh hoạt, chứ không thành giờ riêng. Đây là cách phù hợp với tinh thần tích hợp của chương trình mầm non.
Ví dụ giả định ở một lớp 4–5 tuổi với chủ đề "nước": mục tiêu lấy từ lĩnh vực nhận thức là trẻ nhận biết một số đặc điểm của nước qua thử nghiệm. Khi đặt cạnh trụ cột tư duy, giáo viên có thể tổ chức để trẻ tự dự đoán vật nào chìm, vật nào nổi rồi thử, thay vì chỉ nghe cô giải thích; đặt cạnh trụ cột kỹ năng sống, hoạt động thêm phần tiết kiệm nước khi rửa tay. Mục tiêu vẫn là mục tiêu của chương trình quốc gia; trụ cột làm cho cách đạt nó giàu hơn.
Phụ huynh nhận ra sự ghép ở đâu trong ngày của con
Trong kế hoạch chủ đề. Kế hoạch ghi mục tiêu theo lĩnh vực của chương trình quốc gia, có thể kèm ghi chú trụ cột liên quan. Nếu kế hoạch chỉ ghi trụ cột mà không thấy lĩnh vực, đó là chỗ nên hỏi.
Trong cách cô đặt câu hỏi. Câu hỏi mở, khuyến khích trẻ dự đoán, giải thích, nghĩ cách khác là dấu hiệu của sự nhấn mạnh tư duy, nằm ngay trong hoạt động thường ngày.
Trong sinh hoạt. Giờ ăn, giờ chuẩn bị đi ngủ, giờ cất dọn là nơi các trụ cột kỹ năng sống và nhân cách hiện ra rõ nhất: trẻ tự làm, chờ lượt, giúp bạn.
Trong sản phẩm và hồ sơ của trẻ. Tranh, mô hình, ảnh chụp hoạt động, ghi chú quan sát của cô phản ánh trẻ đang phát triển ở các lĩnh vực của chương trình; trụ cột là góc nhìn bổ sung khi cô nhận xét.
Trong buổi trao đổi với giáo viên. Cô nói về con theo kết quả mong đợi của độ tuổi trước, rồi mới tới những điểm mạnh riêng mà phương pháp giúp con bộc lộ.
Ở lớp nhà trẻ, sự ghép nhẹ hơn
Hai lớp nhà trẻ Tiny Star và Shining Star, theo trang học vụ là 12–24 tháng và 24–36 tháng, thuộc phần nhà trẻ của chương trình quốc gia với bốn lĩnh vực và hoạt động chủ đạo là hoạt động với đồ vật. Ở tuổi này, phần lớn ngày của trẻ là chăm sóc: ăn, ngủ, vệ sinh, được bế, được trò chuyện. Vì vậy sự ghép phương pháp ở lớp nhà trẻ mỏng hơn hẳn so với ba lớp mẫu giáo.
Điều đó không có nghĩa là trụ cột vắng mặt, mà là chúng hiện ra dưới dạng rất đơn giản, hoà vào chăm sóc: cô gọi tên đồ vật khi trẻ cầm, hát một câu khi thay áo, để trẻ tự cầm thìa dù rơi vãi, cho trẻ sờ lá, sờ cát, nghe tiếng nước. Ở đây, nguyên tắc của chương trình quốc gia về kết hợp chăm sóc với giáo dục, và về sự gắn bó an toàn giữa trẻ với người chăm sóc, đứng trước mọi phương pháp.
Với phụ huynh có con ở lớp nhà trẻ, câu hỏi đáng hỏi nhất vì thế không phải "con học phương pháp gì" mà là con đã quen cô chưa, con ngủ, ăn ra sao, con có được tự làm những việc vừa sức không. Đó là những dấu hiệu chương trình nền đang chạy đúng.
Những câu nên hỏi khi muốn hiểu sâu hơn
Nếu muốn hiểu cách ghép ở lớp của con, phụ huynh có thể hỏi giáo viên chủ nhiệm vài câu cụ thể thay vì câu chung "phương pháp có gì hay". Ví dụ: chủ đề tháng này lấy những mục tiêu nào của chương trình quốc gia, và trụ cột nào được dùng để đạt chúng; trong một tuần, hoạt động song ngữ diễn ra vào lúc nào và có làm giảm thời gian chơi ngoài trời không; khi đánh giá cuối giai đoạn, cô dựa vào kết quả mong đợi của độ tuổi hay vào tiêu chí riêng.
Với lớp Super Star, có thể hỏi thêm: những năng lực chuẩn bị vào lớp một mà lớp đang nhắm tới lấy từ đâu, có dùng Bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi làm công cụ theo dõi không, và phần làm quen chữ, làm quen số được tổ chức qua trò chơi hay qua bài tập giấy. Ở lớp nhà trẻ, câu hỏi nên xoay quanh giai đoạn làm quen, giấc ngủ và cách cô ghi nhận những thay đổi nhỏ của con mỗi tuần.
Những câu hỏi như vậy không nhằm kiểm tra giáo viên mà giúp hai bên dùng chung một ngôn ngữ. Câu trả lời tốt thường đi từ chương trình quốc gia sang phương pháp riêng, chứ không ngược lại. Phần lý thuyết của phương pháp, phụ huynh tìm đọc ở trang Global Nexus Education; trang học vụ này giữ vai trò giải thích phần khung mà mọi hoạt động của trường đứng trên đó.
Câu hỏi thường gặp
Global Nexus có phải một chương trình thay cho chương trình của Bộ không?
Không. Theo trang học vụ, chương trình mầm non quốc gia là phần nền "cộng một" của phương pháp. Global Nexus là phần phát triển riêng của hệ, nằm trong khoảng mà chương trình quốc gia để cho nhà trường chủ động, không thay mục tiêu, lĩnh vực hay cách đánh giá của khung chung.
Trẻ học ở Global Star School vào lớp một trường công có bị lệch không?
Chương trình nền là chương trình quốc gia nên năng lực chuẩn bị vào lớp một vẫn bám khung chung, gồm tâm thế đi học, kỹ năng tự phục vụ, hứng thú với chữ và số. Phần bổ sung làm giàu trải nghiệm chứ không đẩy trẻ học trước chương trình tiểu học, nên không tạo ra độ lệch về nội dung học.
Sáu trụ cột có được đánh giá riêng bằng điểm không?
Không nên và không cần. Nguyên tắc đánh giá của chương trình quốc gia là quan sát, ghi nhận, không chấm điểm, không xếp hạng. Trụ cột có thể là góc nhìn bổ sung khi giáo viên nhận xét, nhưng mốc theo dõi trẻ vẫn là kết quả mong đợi theo độ tuổi.
Thời lượng cho phương pháp riêng có làm giảm giờ ngủ, giờ chơi của trẻ không?
Theo nguyên tắc ghép ở tầng kế hoạch, các trụ cột được thực hiện trong chính các hoạt động của chương trình như chơi góc, hoạt động học, sinh hoạt, nên không cần lấy thêm giờ. Nếu thấy lịch tuần của lớp có dấu hiệu cắt giờ ngủ hay chơi ngoài trời, phụ huynh nên trao đổi với giáo viên.
Đọc chi tiết về sáu trụ cột ở đâu?
Triết lý và nội dung từng trụ cột của phương pháp Global Nexus được trình bày ở trang Global Nexus Education của hệ. Trang học vụ này tập trung vào chương trình quốc gia, lớp theo độ tuổi và đánh giá sự phát triển của trẻ, nên chỉ giải thích chỗ ghép.
Làm quen tiếng Anh có phải là một trụ cột bắt buộc với mọi trẻ không?
Làm quen tiếng Anh cho trẻ mẫu giáo thực hiện theo chương trình riêng của Bộ, trên cơ sở tự nguyện của cha mẹ và có điều kiện về tổ chức. Cách nhà trường xếp hoạt động này vào ngày của trẻ được giải thích ở chuyên mục song ngữ trong học vụ.